He Huakaʻi Mākaʻikaʻi iā Oʻahu nei a Puni





Nā Lālā o Ke Pānānā Aloha





ʻAnoʻai ke aloha e Ka Ulu Hoi, ka hoa walohia o ka Ua Tuahine, ka wewehi hoʻi o Puahia i ka laʻi. He manaʻo koʻu e waiho aku ai i mua ou, nāu nō ia e hoʻoulu a hoʻolaha aku no nā makamaka heluhelu mai Kumukahi a i Lehua.


I ka hopena pule ʻelua o Malaki, ʻo ia ka lā 11-13, ua hui pū mai nā lālā o Ke Pānānā Aloha Writers’ Institute no ka huakaʻi mākaʻikaʻi ʻana i nā kaha one ʻai aliʻi nei o Kakuhihewa. ʻO ka wā mua loa kēia i kū ai he alo a he alo ua mau kānaka nei, he mau mea kākau, mea kahakiʻi, mea ʻimi noiʻi, a mea haku puke hoʻi no Kawaihuelani. No Oʻahu nei nō kekahi o mākou no Hilo kekahi i ka Ua Kanilehua he mau kama kekahi na Kamalālāwalu a ʻo kekahi, he keiki hoʻokama na ka Moku Honu, i hehi hou ai nā meheu wāwae ma ka ʻāina nei o kona mau kūpuna. I huakaʻi kēia e launa like ai ua poʻe haumāna nei, me ka ʻike maka pū ʻana aku hoʻi i nā wahi pana o Oʻahu, kahi nona nā moʻolelo a mākou e noiʻi aku nei. Ma hope o nā makahiki lōʻihi ʻelua i hoʻokaʻawale ʻia ai kākou e ka maʻi ahulau, ua ola hou nō mākou i ka launa hou ʻana me nā hoa ʻōlelo Hawaiʻi, a i ke kakakihi ʻana i nā moku ʻeono o nei mokupuni.


I ke awakea o ka lā 11 o Malaki, hoʻomaka aʻela kēia huakaʻi mākaʻikaʻi i ka ʻāina uluwehi i ka ua ʻĀpuakea, i Kāneʻohe, Koʻolaupoko, ma ke kula hanohano ʻo Pūʻōhala. Hōʻea mākou i laila, aia nō ʻo Kumu Kaikaina, Kumu Waianuhea, a me kā lāua mau haumāna maka onaona e kū haʻaheo ana i ka pā o ko lākou kula. E pā mai ana ka Ulumano, ulu aʻela ka manaʻo i ka hui pū o ke kamaʻāina me ka malihini. Na ua makani aukahi nei i halihali mai i ke ʻala o nā pua, pēlā pū me nā leo oli o nā ʻōpio kupa o ka ʻāina i ke aloha ʻana mai. Auē! Auē!! ʻIke ʻia ka nuʻa lei o ke aloha, ʻaʻole o kana mai!! A pau ka hāʻawi malihini ʻana i ke aloha o kekahi i kekahi, huli aʻela mākou, komo i kekahi lumi papa no ka wā haʻi moʻolelo. ʻO nā mea kākau o Ke Pānānā kai moʻolelo mai no Laʻamaikahiki, no ka ʻanae holo i Kaipāpaʻu, ka iʻa hāmau leo o ʻEwa, Pōhaku o Kauaʻi, a me ka wahine pāhaʻohaʻo ʻo Haumea. A laila, kani pū nā leo o kamaʻāina me ka malihini i ke mele ʻana iā “Kāneʻohe.” Hū wale ke aloha i ua mau keiki neʻe papa o Koʻolau, a he piha mahalo no ke kipa ʻoluʻolu ʻana mai o nā ʻaʻaliʻi kū makani o Pūʻōhala.


Mai laila aku ā i ka ʻāina kū pālua i ka laʻi, i Waialua nō. Moni ʻia ka ʻono o ka hale kūʻai o Paʻalaʻa Kai, ʻike ʻia ka mōlī lele o Mokulēʻia, ʻohuʻohu i ka ʻehukai o Kaʻena, a malu i nā pali o Kekuaokalā. I ka ʻauinalā o ia Pōʻalima, ua hōʻea akula ka huakaʻi i ke kai kūʻono ʻo Kaiaka, kahi i kū mua ai ka heiau ʻo Kapukapuākea. Ma laila nō hoʻi mākou i ʻike ai i ka Pōhaku o Lānaʻi, a haʻi maila ʻo Mau i kona moʻolelo. ʻO ua pōhaku nei, he ʻano pōhaku nui maʻamau ia e kū ana i waena konu o ka pāka. ʻAʻohe hōʻailona, ʻaʻohe pā, ʻaʻohe mea like nō, akā naʻe he moʻolelo waiwai nō kona e pili ana i ko kākou mau lāhui ʻohana o ka Pākīpika a me nā ʻāina ma waho o ko kākou paeʻāina. Wahi a ia moʻolelo, ua lana mai nei ka Pōhaku o Lānaʻi mai Kahiki mai a pae ma Oʻahu nei. He wahi kilo iʻa ia, a he pōhaku kīkēkē hoʻi. Ma o kēia mau moʻolelo kākou e ʻike maka ai i ke ʻano a me ka waiwai o ka mokupuni nei ʻo Oʻahu. A loaʻa ʻole kēia moʻolelo iā mākou, loaʻa ʻole hoʻi ka ʻike hoʻomaopopo i kēlā wahi pōhaku nunui e kū ana i ka ʻehu o ke kai.


Ua ulu aʻela nō ke aloha a makalapua ma ia launa nani ʻana. No ia aloha poina ʻole e hoʻoheno nei i ka poli, ke puana ʻia aʻe nei nō kēia wahi hoʻohialaʻai nei.



Na ka pua ilima i kono mai iau

E naue i ka aina maikai o Kakuhihewa

Kamoe aku i ke ala i ka hikina

Me na hoa Kanaka o ka ili ula

Ua wehi Puohala i ka’u ike

Na pua kamalei ola o ka aina

I laila ola na moolelo na mele

A Ke Panana i puana hou ai

Kakai aku na kaa i ke ala loa

O Konahuanui kaa ma hope

Ma mua ae o Haiku kau i ka hano

Me na pali hauliuli o ke Koolau

Ua mau aku i ka lai ao Waialua

Hoomaha i ke kai ao Mokuleia

Lei ana Kawaihapai i ka ehukai

Me Kalaeokaena a e au ana

Auhea wale ana oe e Puaena

Kai hawanawana i ka lai la

I laila huli hoi mai no ke kaona

Ke kikowaena o na ailana

Ua lana ka manao i ke ola

O kuu lahui ame kuu aina

Haina ia mai ana ka puana

O ke aloha aina kuu lei mau



me ke aloha,


Kahikina de Silva

Kaimana Kawaha

Makia de Jesus

Nālani Fujihara

Kamalei Roback

Kahauʻolopua Veincent

Mau Samuseva

ʻAkamu Poʻoloa

Noah Gardner



ʻAʻole i pau


© Nā Lālā o Ke Pānānā Aloha 2022