Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi





Maluhia States



ʻAuhea ʻoe e kuʻu makamaka e pūlama nei i ka ʻōlelo a nā hulu kūpuna. He mau manaʻo koʻu e noʻonoʻo ai ʻoe. He hauʻoli au i ka ʻike maka i kēia laulaha ʻana o ka ʻōlelo Hawaiʻi ma waena o nā pua a me nā kūpuna a me ka lehulehu kekahi. ʻO au kekahi o nā kānaka kākoʻo o ka hōʻokoʻa ʻana i kēlā me kēia Pepeluali ma ke ʻano he mahina kahi e hoʻolaha a hoʻohanohano ʻia ai ka ʻōlelo o ka paeʻāina nei. Eia nō naʻe, no wai ia mea? ʻO ia kekahi nīnau iā ʻoe e kuʻu hoa makamaka. No ka lehulehu, no ka poʻe kānaka maoli, a i ʻole ia no ka poʻe ʻōlelo Hawaiʻi? A pehea nā mahina ʻē aʻe o ka makahiki, e hoʻohanohano ʻia ana anei ka ʻōlelo ma loko o nā hale o kākou, ka poʻe e hoʻōla nei i ka ʻōlelo, a i ʻole e hoʻonui ʻia ana nei mea he mahina ʻōlelo Hawaiʻi ma kēia mahina hoʻokahi wale nō?
No kākou a pau kēia mahina. Ua mahalo a hoʻolaha ʻia ua mahina nei e Hawaiian Airlines, OHA, a me ka Royal Hawaiian Center ma loko o nā makahiki ʻekolu i hala iho nei. ʻAʻole i ʻike ʻia ka manaʻo a me ke kumu a kēia mau ʻoihana ʻekolu i hana ai pēlā, akā naʻe, he hana kēia i hoʻonui ai i ka ʻike ʻana o ka lehulehu i ke ola o ka ʻōlelo ʻōiwi ma Hawaiʻi. ʻAʻole au i helu i nā manawa he nui wale i lohe ai au i koʻu mau lā ma ka honua nei, "ʻAʻole anei i make ka ʻōlelo Hawaiʻi?" I koʻu ʻike, e make ana paha kēia nīnau i koʻu hanauna a ia hanauna aku no ka hoʻolaha ʻia ʻana aku o ka ʻōlelo i kēia mau lā. No laila, no ka lehulehu e noho nei a me ka poʻe malihini e mākaʻikaʻi ana, no kākou a pau kēia mahina nui.
E kamaʻilio ana māua ʻo kaʻu wahine no ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi a ʻōlelo ʻo ia penei "Inā ʻo kēia ka mahina ʻōlelo Hawaiʻi hoʻokahi, ʻōlelo ʻia anei ka ʻōlelo i kēlā me kēia mahina o ka makahiki?" ʻO kāna hāpai ʻana mai i kona manaʻo, ʻo koʻu ʻakaʻaka nō ia. I loko o kāna nīnau hoʻomākeʻaka, ua hoʻomaka au e noʻonoʻo no kāna nīnau. ʻAʻole i liʻuliʻu mai a ʻupu aʻe he mau manaʻo e pili ana i kēia mahina nui o ka makahiki. Ke mālama nei māua i kā māua hoʻohiki e ola ka ʻōlelo ma loko o ko māua ʻohana. Mai ke ala ʻana aʻe o kā maua poʻe keiki ʻelua ā hiki i ko lāua hoʻi ʻana i ka hiamoe, ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi wale nō ka ʻōlelo o ka hale, koe wale nō ke kipa ʻana i ko mākou ʻohana a mau hoa i mamalihini i ka ʻōlelo. He hoʻokahi a ʻelua paha makahiki kā māua hoʻohiki ʻana i ua ʻōlelo paʻa nei. A ʻaʻole o kana mai ka nui o ka hana a māua e mālama ai i ia kuleana. A i kēlā mahina aku nei, ua ʻōlelo maila kaʻu wahine, "ʻAʻole nō lawa kā kāua aʻo ʻana i ka ʻōlelo. E kūlia kāua me ka paupauaho ʻole e hoʻoikaika i ko kāua mākaukau ma ka ʻōlelo Hawaiʻi ." ʻO ka ʻōlelo a kaʻu wahine, ʻo koʻu pūʻiwa nō ia. No ka mea, i ka nui o nā hola o ka lā, kamaʻilio māua ma o ka ʻōlelo Hawaiʻi a ʻaʻole nō maʻalahi ke kamaʻilio ʻana ma kā māua ʻōlelo lua mai ka moku mai o ka pawa a hiki aku i ka pili o ke aumoe, he paʻakikī ʻiʻo nō. Akā, ua ake māua e hoʻōla ʻia ka ʻōlelo a nā kūpuna ma loko o ka ʻohana, i hoʻoili ʻia ai ka ʻike o ka ʻōlelo mai kekahi hanauna a kekahi hanauna aku.

Ma ka mahina hoʻokahi, e hoʻomākaʻikaʻi ana aku au i koʻu mau hoahānau ma Ulupō, ma Kūkanono, Kailua. A hoʻolauna au iā lākou me koʻu hoa e hana ma laila. Me ka paupauaho i hāpai mai ai koʻu hoa i mau ʻākeʻakeʻa no ka hoʻōla ʻana i ka ʻōlelo ma loko o kona ʻohana. Ke hele lā kāna mau keiki i kekahi kula ʻōlelo Hawaiʻi akā, ke hemo ke kula i kēlā me kēia lā, hoʻopuka ʻia ka ʻōlelo haole i nā wahi a pau. A inā mālama ʻia nā keiki e nā kūpuna no ka manawa i paʻa ai nā mākua i ka hana, ma ka haole ke kamaʻilio ʻana. Ma nā kaiāulu o kākou, ʻo ka ʻōlelo haole ka mea i laha. I makemake kākou e hoʻōla i ka ʻōlelo me ka ʻoiaʻiʻo, he kaiāulu ma waho o ka hale kula ka mea e pono ai. Ke kūkākūkā nei māua ʻo koʻu hoa no ka hui pinepine ʻana, i puni ai mākou kānaka makua a me nā keiki a mākou i ka ʻōlelo. No ka poʻe i mākaukau i ka ʻōlelo kēia mahina ʻōlelo Hawaiʻi.