E hoʻi ka hoi
na keawe goodhue

Eia mai ka pilikia o kēia wā ma Hawaiʻi nei. ʻAʻole kā hoʻi i lawa nā mea e pono ai ke ola lanakila o ka lāhui Hawaiʻi. ʻO ia hoʻi, ʻuʻuku wale nā mea e pono ai kākou, ʻo nā puke hoihoi ʻoe, nā kiʻiʻoniʻoni, nā polokalamu kelepona (apps) hoʻi, a me nā mea e luana maoli ai ka lāhui ma kāna ʻōlelo nani. Koʻikoʻi loa ia mau mea no ko kākou lāhui. Ua like hoʻi ia koʻikoʻi me ka waiwai o nā papa ʻōlelo Hawaiʻi a me nā mea e aʻo ʻia nei ma ia mau papa. ʻO ke kula ʻana naʻe, he mahele wale ia o ke ola ʻana, a ʻo nā mea e luana maoli ai nā poʻe Hawaiʻi, ʻo kekahi mahele ia o ke ola. Pono ko kākou lāhui i ia mau mahele ʻelua no ke ola piha, e like me ke ola piha o ka poʻe ʻōlelo haole. ʻIke a lohe ʻia ka ʻōlelo haole ma ke kula, a laha loa ia ʻōlelo ma waho o ke kula kekahi, ma nā hale kūʻai, ma nā panakō, ma luna o nā hoʻolaha a me nā papa hōʻike, ma nā ala nui a pēlā aku. Penei e ola piha ai ia ʻōlelo, ma o ka laulaha o ka ʻōlelo. Nele kākou i ka puka ʻole ʻana o ka ʻōlelo ma waho o ke kula.

A ʻo ka hapa nui hoʻi o nā puke a nā kula kaiapuni a me nā kulanui e hoʻohana nei, he mau puke kamaliʻi ia, a i ʻole he puke ia e hoʻonaʻauao aku ana i nā haumāna. Ua lako maikaʻi nā kula kaiapuni a me nā kulanui i nā puke ʻōlelo Hawaiʻi, akā he pae haʻahaʻa nō ia mau puke i paʻi ʻia.

E ka mea heluhelu, mai kuhihewa. He maikaʻi nō ke kākau a paʻi ʻana aku i nā puke no nā keiki ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, eia naʻe, inā ʻo ia wale iho nō ka mea e heluhelu ai, e lana wale ana kā kākou ʻōlelo ma kēlā pae haʻahaʻa o ka ʻōlelo ʻana e like me ka pae o ia mau puke no nā keiki. Eia kekahi, ʻaʻole ia mau puke he mau mea e luana maoli ai ke kanaka makua ma kona wā nanea e like me ka nanea ʻana i nā puke heluhelu a ka poʻe haole, ʻo ia hoʻi nā novels. Ua kākau ʻia ka hapa nui o nā puke kamaliʻi i mea e hoʻonaʻauao aku ai i nā keiki a me nā mākua kekahi. Pono kākou i mau puke a mau mea luana ʻē aʻe i mea e hoʻi ai ka hoi ma kēia ʻano hana. He mau kaʻao kā kākou, akā, ua heluhelu pinepine ʻia ia mau kaʻao, a ua haku ʻia ma ka wā kahiko. Hiki nō hoʻi iā kākou ke kākau i mau kaʻao hou no keiā wā nei nō. Ma laila nō e ola maoli ai ka hoi e kūpaʻa ma hope o ka ʻōlelo makuahine a kākou.

No laila, puka ka haumāna mai ke kula kiʻekiʻe kaiapuni, ʻaʻohe āna mea e heluhelu ai ma waho o nā puke kamaliʻi a me nā kaʻao o ka wā kahiko. Ke puka lākou mai ke kula, ʻo ka hele wale ʻana iho nō i ke kulanui ka mea e hana ai inā makemake ʻia ke kūpaʻa ʻana aku ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. He minamina maoli kēia ʻoiai ke makemake nei ia mau hāumana e hahai i kekahi ʻoihana ma waho o ka ʻōlelo Hawaiʻi no ke kula ʻana: ka ʻepekema hoʻi, ke kālai ʻāina, ke kauka ʻana, a pēlā wale aku, akā ʻaʻole lākou makemake e haʻalele loa i kā lākou ʻōlelo makuahine. Nele kākou i ke koho ʻole: e hele i ke kulanui i mea e hoʻoikaika a hoʻomau ai i kāu ʻōlelo makuahine, a i ʻole e komo ʻole i nā papa ʻōlelo Hawaiʻi a ʻimi i kekahi ʻoihana, me ka hoʻohaʻahaʻa ʻia ʻauaneʻi o kāu ʻōlelo makuahine ponoʻī. 

Ua waiho loa ʻia ka hailona ma ka puʻe one o ke au i hala, a loaʻa hoʻi ka ʻike iā kākou, he alahele nō kēia ua hele mua ʻia. E hana kākou e like me ka hana a kō kākou mau hulu kūpuna, a kālai i alahele o ka naʻauao e like me ke alahele i kālai ʻia no kākou no nā hanauna e hiki mai ana. E ola ka ʻōlelo Hawaiʻi, e ola ia ma nā puke hou, e ola ia ma nā kiʻiʻoniʻoni, e ola hoʻi ia ma nā polokalamu kelepona, a ma nā hana maʻamau o kēlā lā, kēia lā. Ua hoʻokuleana ʻia kākou, e noke i ka hana no ka pōmaikaʻi o kō kākou lāhui a me ke ola Hawaiʻi lanakila ʻana.

 © Keawe Goodhue . 2017

© kauluhoi 2017