No wai ke kuleana?
na B. Kauahi

8057b660d0e31342555ab92ca64e9efb_9390

[forbes.com]

Aloha mai e nā hoa ʻāina mai Hawaiʻinui Kuauli a i Kauaʻi o Manōkalanipō. 

Auē ka mokuāhua ē no kahi makapehu e ʻohi hāpuku wale nei i ka mona o ka ʻāina kuleana o nā kupa nohopapa o ka ʻāina. He ʻapakau wale i kā haʻi, he lima lālau ʻino, he kāʻili ʻāina, he hoʻopuehu i nā ʻōiwi e noho nei. ʻO wai kā hoʻi ia Makapehu e kuko nei i ka lako o ka makaʻāinana? ʻO Māka Zuckerburg hoʻi ia. ʻO ia hoʻi ka mea nāna i hoʻokumu i kekahi kahua o ka pūnaewele i kaulana loa maila, ʻo Facebook. Ua kuʻi maila ka lono, ke hoʻopiʻi mai nei ka Makapehu i nā kānaka e noho nei i mau ʻāpana ʻāina kuleana e waiho nei i loko o kahi ʻāpana nui wale āna i kūʻai maila, he 700 ʻeka. Ua hoʻolilo akula ʻo Mika Makapehu he 100 miliona kāla no ke kūʻai ʻana i ia mau ʻeka. 

Aia nō ma kahi o ʻumikūmāhā mau ʻāpana ʻāina kuleana i loko o nā ‘eka he 700. Ua hoʻoholo aku ʻo Mika Makapehu i ʻewalu hihia ma ka ʻaha hoʻokolokolo ʻāina o Kauaʻi. ʻO ke kumu paha o kēia hoʻopiʻi ʻana kona ʻiʻini e kūkulu aʻe i mau hale. A i mea e kūkulu ai, pono ka hoʻonā ʻana aku i nā kuleana ʻāina ma ka ʻaha hoʻokolokolo. ʻO ia ka hana maʻa mau ma lalo o ke kānāwai, no ka mea, inā huikau a pohihihi ka moʻokūauhau o ke kuleana ʻāina, ʻaʻole e maopopo leʻa ka mea nona ke kuleana. A e pilikia ana nō kā hoʻi kahi Makapehu inā kūkulu ‘o ia i hale pipiʻi loa, a ma hope iho, ʻōlelo aku kahi kanaka, “Noʻu ke kuleana, a noʻu kēia ʻāina.” A laila, inā pono ka ʻōlelo a ua kanaka nei a pono kona kuleana, e lilo loa ana ko Makapehu hale kāsela i ke kanaka nona ke kuleana. 

Eia kekahi, aia kahi ala hele kahiko loa e holo ma loko o kēia wahi o Makapehu. I ka manaʻo o ka lehulehu, ʻo ke Ala Loa ia alahele. Ma ia ala nō i holo ai nā poʻe kūpuna no ka lawaiʻa ʻana. Mau nō kēia ʻano hana a nā kupa ma ke Ala Loa a hiki i kēia lā. Akā, eia nō kahi Māka e kiʻi nei e ʻoki. ʻAʻole i lawa nā ʻeka he 700, ʻaʻole i lawa ka hale kāsela nunui nona wale iho nō. ʻAʻole nō kā hoʻi i makemake ʻo Makapehu e ʻaʻe kū nā kupa ma luna o ka ʻāina ona. Me he mea lā, ua pehu maila ia maka i ka hana ʻālunu. 

ʻO ka ʻauʻa kuleana ʻāina, he pilikia i laha mai kahi kapa a kahi kapa aku o ko kākou pae ʻāina aloha. Ua nui wale nā ʻāpana ʻāina kuleana i hoʻoilina ʻia i nā kānaka, he mau mamo hoʻi na ke kanaka nona ka ʻāina. A ke hala kekahi me ke kākau ʻole ʻana i ka palapala hoʻoilina, e ʻoi aku ana ka huikau o ka moʻokūʻauhau no ka ʻāpana ʻāina kuleana.  He mau ʻohana i loaʻa i ia pilikia mai ka wā ma mua mai, he mau hanauna ma hope mai o ka makahiki 1850. Inā ʻaʻohe palapala hoʻoilina, hoʻomāhele like ʻia ke kuleana o ka ʻāina ma waena o nā hoʻoilina. ʻO ia nō ke kānāwai o ka Mokuʻāina. Mau aku ka hoʻomāhelehele ʻia ʻana o nā kuleana ʻāina. ʻO ka hopena, lilo ka ʻāina i hunahuna, he ʻiliʻili makaliʻi, he hune one. A laila, ʻo ke kūʻai wale ʻana aku nō iā haʻi ka mea hoʻokahi i koe. Na wai hoʻi e ola i hoʻokahi hunahuna?  

ʻŌlelo ʻia hoʻi, inā ʻaʻole i pane aku nā ʻohana i loko o nā la he 20, kāpae ʻia nō ko lākou kuleana ma ka ʻaha hoʻokolokolo. He hewa a he pono ʻole kēia, ʻoiai ʻaʻole hiki ke ʻoki ʻia ka pilina ma waena o ka ʻāina a me ke kanaka ma hope o nā lā he 20, a he 40, a he 400, a he 4,000, a he 40,000. No laila, e noʻonoʻo kākou i ka waiwai o ia mea, he pilina ʻāina. He pilina ʻohana nō hoʻi ia— ua paʻa mua nō ma mua o ko kākou hānau ʻia ʻana a e mau aku ana nō ma hope o ko kākou hele ʻana ma ke ala hoʻi ʻole mai. Ke ʻoki ʻia nei ia pilina ma o ke kāʻili ʻana mai o ka poʻe makapehu, akā naʻe, ʻoi aku paha ke ʻino o ke kānāwai māhele hoʻoilina. ʻO ia nō ka mea laulaha e ʻoki i ka pilina kapu ma waena o ka ʻāina a me nā hoa ʻāina. No laila, ʻo ka mea e hoʻokō i ko kākou kuleana aloha ʻāina, ʻo ia hoʻi ka mālama ʻana i ka moʻokūʻauhau o ka ʻāina i ʻole e hoʻomāhelehele ʻia ai ka ʻāina a hiki i ka manawa o ke kūʻai wale ʻana aku. 

Pehea ka nui o ka ʻāina e lilo ana iā haʻi? ʻAʻole hiki ke ʻike ʻia ā lilo loa ka ʻāina i hunahuna e hiki ʻole ke ʻai ʻia. Akā nō naʻe, inā ‘eleu mai nō ‘oukou a kū i ka hoe uli, ‘aʻole e nalo ana ia moku i ke kai koʻo. ʻAuhea wale ʻoukou e nā kalo kanu o ka ʻāina, no ‘oukou ka ‘āina, no ‘oukou ke kuleana. E ‘au‘a, e kāohi, e kūpaʻa ma hope o ka ʻāina ponoʻī ou, e Hawaiʻi. 

© B. Kauahi . 2017

© kauluhoi 2017