KA POʻE KĀMANO
na B. KAUAHI

‘O ka manawa ia a nā i‘a kāmano e holo ai mai ke kai mai. Ho‘i akula nā kauhulu o ka i‘a kāmano i ke kahawai o lākou i hānau ‘ia ai. E holo ana ke kāmano i ke au nui ma loko o nā mile he nui, ma hope o nā makahiki he nui i ke kai ʻē. He mea kupaianaha nō ia, ‘a‘ole i maopopo le‘a i ka po‘e ‘epekema kēia ho‘i ‘ana o ka po‘e kāmano i ka wai hānau. 

IMG 1

Pēlā no ka hana o kēlā mau poʻe ʻōiwi o ʻAmelika i hoʻi i ke kulāiwi. Ua hoʻi akula ka poʻe Sioux ma muli o ke kūpilikiʻi o ka honua o laila, ʻo ia nō ka hoʻomoe hou ʻana i ka Dakota Access Pipeline. ʻO ka paipu kēia e lawe i ʻaila ma lalo o nā kahawai. A he wahi ʻānihinihi kahi o ka paipu lawe ʻaila, no ka mea, inā nahā ka paipu a hanini ka ʻaila, ʻo ka hoʻopōʻino akula nō ia i ka wai ola o ka poʻe o lalo i ka hema.  

Ke ʻōlelo ʻia nei e ka poʻe hoʻomoe paipu, ʻaʻole e hoʻomoe ʻia ka paipu ma luna o ka ʻāina a ka poʻe Sioux, e hoʻomoe ʻia ana i ka ʻākau o ka ʻāina hoʻopulapula, ʻo ia hoʻi ka reservation ʻo Standing Rock. A hoʻomoana akula ka poʻe Sioux ma kahi ‘o Cannon Ball i mea e kūʻē ai. ʻAʻole ia ma loko o ka palena politika i kaha ʻia e ke Aupuni Federala o ʻAmelika no ka poʻe Sioux. He mea ‘iʻo kēia e ʻōlelo pinepine ‘ia i kēia mokuāhana. Me he mea lā, i ka manaʻo o ka poʻe hoʻomoe paipu, “Inā pēlā, he aha ia iā ʻoe e ka mea Sioux? He aha kāu? ʻAʻohe ou kuleana i ʻaneʻi.” ʻAʻole e maopopo i ka hoʻomoe paipu a me ke Aupuni ʻo ʻAmelika ka hoʻi ʻana o ka poʻe Sioux ma waho o ka ʻāina hoʻopulapula. Akā, ua like maoli nō ko ka poʻe Sioux holo ʻana me ka holo ʻana o ka poʻe kāmano. 

No ka mea, pehea nō lā ho‘i e ‘ike pono ai ke kāmano i kona wahi hānau pono‘īma hope o nā makahiki he nui i ke kai? Ua ‘ōlelo ‘ia, hiki i ke kāmano ke ho‘i ma muli o ka ‘ike ‘ana o kona po‘o i ka ‘ume mageneti o kona mau wai hānau. A alaka‘i ia ‘ume mageneti i ke kāmano mai ke kai ‘ē a i kona wai hānau. ʻAʻole maopopo ka palena politika o ke kahawai i ke kāmano, maopopo wale nō iā ia kahi ona e hoʻi ai. ‘O ia pane, he mea āiwaiwa no ka poʻe ‘epekema a me ka poʻe politika o ‘Amelika. Akā naʻe, ‘a‘ole paha he mea pāha‘oha‘o no kākou, ka po‘e e ‘ike pono i ia mea he aloha ‘āina. No ka mea, pēlā nō ka ʻike o ka poʻe ʻōiwi o nā ‘āina like ‘ole. Maopopo iā kākou ka ‘ōlelo a J. Nāwahī, “O ke Aloha Aina, oia ka Ume Mageneti iloko o ka puuwai o ka Lahui, e kaohi ana i ka noho Kuokoa Lanakila ana o kona one hanau ponoi.” He mea iki ka palena politika i ke aloha ʻāina o ka poʻe ʻōiwi. E alakaʻi ʻia ana nō lākou i ka ʻāina hānau. 

A pēlā ʻiʻo nō, i ka ʻike ʻana aku i nā palapala ʻāina o ka wā i hala, ma kahi o nā makahiki 1850 a ma mua aku, he ʻāina kulāiwi nō hoʻi kēia no ka poʻe Sioux. A he kula nō ia o nā iwi, kahi i kanu paʻa ʻia ai ko lākou poʻe kūpuna. Pehea nō lā hoʻi e ʻōlelo ʻia ai, ʻaʻohe kuleana o ka poʻe Sioux i laila? Ua ʻike pono ka poʻe Sioux i ko lākou ʻāina kulāiwi ponoʻī, i loko nō o ka hala ʻana o nā mile he nui, a me nā makahiki he nui, ma muli o ka ʻUme Mageneti. 

IMG 2

I ka pule aku nei, ua kipaku ‘ia ka poʻe ‘ōiwi ma Cannon Ball.  Puhi ‘ia kahi hoʻomoana i ke ahi. Pau nā hale kamala, pau nā hale tīpī, pau ka noho hoʻomoana, pau ka noho ‘okoʻa. ʻAʻole naʻe i pau ke kūʻokoʻa. ‘Aʻole naʻe i pau ke kūʻē. He au kanai‘i nō ho‘i ke hiki mai ana, e kaʻi ‘āuna ana nō ia po‘e kāmano i ko lākou wai hānau. A e kū ana ka poʻe kāmano me he kūmano lā. 

 © B. Kauahi . 2017

© kauluhoi 2017