Ua mau ke ea o ke aupuni
na Keawe Goodhue

ʻAuhea ʻoe e ka hulu kupuna i lilo i ka haliʻa aloha no kekahi au ma mua loa, e ka makua, e lauele ana i ka liliʻu aloha no ka wahine, e ke kama lei e naue ana ma ka moana kai uli, ʻauhea lā ʻoe e ka Hawaiʻi. ʻO ke ea o ka ʻāina o kekahi lāhui, he mea ia e ola ma nā kānāwai o kona aupuni, a na ka palapala kuʻikahi o ia aupuni e hoʻopaʻa i kona kūlana kūʻokoʻa ma ka honua nei. Eia naʻe, ʻo ke ea o ka ʻāina o Hawaiʻi nei, ua ʻoi loa aku. Ola akula ia ma nā kaha one o kō kākou ʻāina kulāiwi, ola ia ma nā kuahiwi kilakila i uhi ʻia i ka ua kili nahe, ola hoʻi ia ma nā loʻi kalo a ka mahi ʻai e mahi ai. Ola ke ea o ka ʻāina o Hawaiʻi nei i ke kanaka aloha ʻāina.

Ua mau ke ea o ka ʻāina o Hawaiʻi i ke au aupuni Mōʻī, a ke mau nei nō a i kēia lā nō. I ka makahiki 2001 ua hoʻopiʻi aku kekahi kanaka Hawaiʻi ma ka inoa ʻo Lance Paul Larson i ke Aupuni o Hawaiʻi no ka māmalu ʻole ʻana mai iā ia ma lalo o nā kānawai o ke Aupuni Hawaiʻi, a me ka ʻae ʻana hoʻi i nā kānāwai o ke Aupuni o ʻAmelika e hoʻoluhi hewa i kō Hawaiʻi mau kānaka aloha ʻāina. Ua holomua kēia hoʻopiʻi a hoʻokolokolo ʻana aku ma Nekelana (Netherlands), ma ka ʻAha ʻUao Kūpene (Permanent Court of Arbitration). Ua ʻike maopopo nā luna kānāwai o ia ʻaha i ke kūlana kūʻokoʻa o ke Aupuni Hawaiʻi i ka makahiki 1898, a ua ʻike maopopo nō hoʻi i ka mau ʻana aku o ke ea kūʻokoʻa o ke aupuni a i kēia lā nō. 

ʻO ke kuleana o kēia ʻAha ʻUao Kūpene, ʻo ia hoʻi ka hoʻomaluhia ʻana aku i nā pilikia a me nā kūʻēʻē ma waena o nā aupuni kūʻokoʻa o ka honua nei. He mea nui ka hoʻomaopopo ʻana mai i ke kūlana kiʻekiʻe o ua ʻaha nei. ʻAʻole ʻae ʻia ke komo hoʻokahi ʻana o kekahi kanaka a i ʻole kekahi hui ʻoihana paha ma ia ʻAha. He pono ke komo pū ʻana aku o kekahi aupuni kūʻokoʻa. ʻO ʻAmelika paha, ʻEnelani, Palani, a i ʻole ʻo Kelemānia paha kekahi o nā aupuni i hiki ke komo. I ka makahiki 2001, ua komo nō ke Aupuni o Hawaiʻi ma ke ʻano he aupuni kūʻokoʻa. 

E hoʻi hou ana ke Aupuni o Hawaiʻi i ka ʻAha ʻUao Kūpene ma Nekelana i kēia mua iho me ke kōkua o Kk. Federico Lenzerini no ʻĪkālia. He mea nui ke kōkua ʻana mai o Kk. Lenzerini i ke aupuni o Hawaiʻi no ka mea he kāʻeʻaʻeʻa ʻo ia no ke kānāwai kauʻāina (international law), a he loea hoʻi ʻo ia ma nā kānāwai no nā pono o ka lāhui kanaka (human rights). E hoʻomaopopo mai e ka mea heluhelu, ʻaʻohe waiwai e loaʻa iā ia nei i ke kākoʻo ʻana mai. Eia kekahi, e uē ana nā Hawaiʻi mai ka wā o ka hoʻokahuli aupuni, a e kūʻēʻē ana, kāhea ana, a ui mau ana, eia naʻe, e hāʻule mau ana ka leo o ka lāhui ma ka pepeiao kuli o nā lāhui mana o ke au nei. Me ia kōkua a Kk. Lenzerini, e lohe ʻia ana ka leo o ka ʻoiaʻiʻo.

Ua wehewehe mai ʻo Kk. Lenzerini, iā ia ma ka ʻaha i mālama ʻia ma Ke Kula ʻo Kamehameha i kēlā mahina aku nei, i ke aloha pau ʻole o nā Kānaka Hawaiʻi i kō kākou ʻāina kulāiwi nani. A i kona lohe ʻana mai i nā leo kūʻē, nā leo kākoʻo, a me nā leo pīhoihoi o nā keiki a me nā kānaka makua, ua ulu mai ke ahi i loko ona e hoʻomau i kona kōkua ʻana iā kākou, a e noke i kēia kuleana i pili ʻole kā hoʻi iā ia a me kona ʻāina hānau. 

Na ka pōmaikaʻi a me ka ʻoiaʻiʻo i hoʻouna mai iā Kk. Lenzerini iā kākou, a na ke kanaka aloha ʻāina e mau i ke ea o ka ʻāina o Hawaiʻi. Mai hāʻawi pio, e hilinaʻi ma hope o ke aupuni o Hawaiʻi nei. Kū pākū ka pali o Nihoa i ka makani.

© Keawe Goodhue . 2017

© kauluhoi 2017