Puke 16 . Helu 2

7 Malaki 2018

I ʻOno ka Puʻu
na Kawailehua Hamberg

ʻAuhea ʻoukou e nā ʻōpuʻu ʻono i ka hoʻopuka ʻana i ka ʻŌlelo Hawaiʻi! E nā ʻōpuʻu maʻa i ka ʻono o ka ʻŌlelo Makuahine, pehea lā e ola ai ka ʻŌlelo Hawaiʻi me ka ʻole o ka hoʻopuka ʻana i ʻia ʻŌlelo? A he mea nui paha ka hoʻopuka ʻana i ka ʻŌlelo Hawaiʻi ma nā ʻano pōʻaiapili like ʻole ma waho o ka papa ʻŌlelo Hawaiʻi? Inā pēlā, pehea e kamaʻāina ā ʻono hou ai ka puʻu maʻa ʻole i ka ʻono o ia ʻai, o ka ʻŌlelo Makuahine?

Mai ka ʻEhu Kakahiaka a i ka ʻEhu Ahiahi
na Miki Cook

Mai ka wā a ka Mōʻī Kauikeaouli i hoʻokumu ai i nā kula aupuni o Hawaiʻi nei a hiki i ka wā i kū ai nā kula Pūnana Leo, e neʻe ana nō ka ʻōlelo i mua. Mai ka wā a ke Aliʻi Wahine Keʻelikōlani i ʻonipaʻa ai i ka ʻōlelo o nēia ʻāina a hiki i ka lā i ʻāpono ʻia ai ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ke ʻano he ʻōlelo kūhelu, e naue ana nō ka ʻōlelo i mua. Mai ka wā i kūpale ai ke koa wiwoʻole o Maui-a-Kamalalawalu i ka pono o ko kākou ʻōlelo Hawaiʻi ʻana a hiki i ka wā a nā kamaliʻi ʻelua o Lānaʻi i hōʻole ʻia ai ka naʻauao Hawaiʻi kūpono i hoʻopaʻa ʻia e ke Kumukānāwai Hawaiʻi, e holomua ana nō ka ʻōlelo i mua.

Ke Kani a nā Manu Kūkahekahe
na Nāihe Paʻaluhi

Wahi a kūpuna, “ʻŌʻū ō loa nā manu o Kaupeʻa.” ʻO ia hoʻi, hiki ke ʻike ʻia ka hauʻoli o kānaka ke pā mai ka pepeiao i ke kani walaʻau. No kekahi o nā kuene mokulele o Hawaiian Airlines, e ʻike ʻia ana nō ka hauʻoli i ka ʻōlelo Hawaiʻi ʻana ma ka mokulele. Ua hoʻolālā ʻia mai ka hoʻolauleʻa ʻana i ke ola o ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka hoʻohui ʻana mai o nā kuene ʻōlelo Hawaiʻi ma kekahi mau huakaʻi mokulele. Ma ia mau huakaʻi nō e hoʻopuka ʻia aʻe ai ka ʻōlelo Hawaiʻi wale nō ma nā kūkala mokulele a me ka walaʻau ʻana. ʻO Nā Manu Kūkahekahe ka inoa o kēia hui a ʻo kēia ka maka mua o nei ʻano papahana.  

Nā Pāpale i Pāpale ʻIa
na Kaulana Mayo

ʻAuhea ʻoukou e nā mauʻu hiwahiwa o nēia pae ʻāina i hoʻomanaʻo ihola i nā haliʻa aloha o nā pāpale i pāpale ʻoluʻolu ʻia e nā kūpuna o ke au i hala. He wahi moʻolelo kēia e hoʻomanaʻo ana i ka ʻike o ka hana noʻeau o ka ulana lauhala o ke au i hala. E ka hoamakamaka e heluhelu mai nei, he mahele hou kēia no ke kumuhana o ka lauhala. Ua heluhelu ʻia paha ka maka mua o kēia wahi kumuhana ma ka moʻolelo ʻo “Ka Pūhala Kuapapa” i puka ma ka puke 16, helu 1, o Ka Ulu Hoi, no laila e nanea mālie i kēia moʻolelo hou o nā pāpale i pāpale ʻia e nā hulu kūpuna o ke au i hala. E ka lāhui Hawaiʻi o nēia pae ʻāina ē, kamaʻāina paha kākou i nā pāpale lauhala i ʻike ʻia ma nā wahi pauloa, eia naʻe, pehea i loli ai ka ulana lauhala mai nā mea mea pili nohona e like me ka moena a i kahi ʻano mea waiwai e like me ka pāpale? 

Loaʻa i ke aloha ka lei o ka lanakila
na Kaleo Pinto

He wā hulihia kēia. Ua loaʻa i ke kāmaka mua loa e kū no ʻAmelika ka mekela keleawe ma Nā Pāʻani ʻOlumepika Hoʻoilo, ʻo ia hoʻi ʻo Adam Rippon. I kēia lā, koe aku kekahi mau kānaka, laha ʻia ka manaʻo no ka hoʻokāmaka ʻana ē, he hewa a he ʻino kekahi. He makeʻe kūlana ka Pelekikena ʻo Donald Trump a ʻo kona hope, ʻo Mike Pence hoʻi, a paʻa iā lāua kēia ʻano manaʻo hoʻohalahala kāmaka. He mau kāne hoʻi lāua e kūʻē nui aku i ka male ʻana o ke kāne me ke kāne. Wahi a lāua, he ʻano maʻi ia aloha no laila, kākoʻo hoʻi lāua i ke kiʻi ʻana e hoʻohulihuli i ke ʻano o nā māhū like ʻole i ka lapaʻau hoʻomiki uila ʻana (electric shock therapy). Auē nō hoʻi ē. ʻO wai ke ʻino ʻoiaʻiʻo o kēia ʻano hana? Nā māhū a i ʻole nā "kauka?" 


E Hoʻomālie
na Haukea Hokoana

ʻO ka mea maʻa mau i nā haumāna, paila maila ka haʻawina he nui ma luna o kākou a ʻaʻole kākou e hoʻomaha, aia a maʻi, a laila ʻo ia ka wā e hoʻomaha ai i ko kākou mau kino. ‘Aʻole maikaʻi kēia ʻano o ke ola ʻana, i kekahi manawa e maʻi ana kākou a laila pono kākou e hiamoe no kekahi mau lā. Pono kākou e mālama i ko kākou mau kino, no laila e hoʻoikaika kino paha, ʻai i ka meaʻai hāʻehuola, a pēlā aku. I ka manawa pilikia nui a ‘aloʻahia ʻino, piʻi ka huhū i loko a ʻaʻole noʻonoʻo ʻia ka hopena o ia mau pilikia o ke kino. Aia kekahi mau ala maʻa mau no ka hoʻokuʻu ʻana i kēia mau pilikia, e laʻa: ka hoʻoikaika kino ʻana, ka hele wawae ʻana, ka noʻonoʻo pono ʻana, a me ka ʻai i ka mea ʻai pono no ke kino, a pēlā aku. Akā, eia kekahi mau manaʻo hoihoi āu i noʻonoʻo ʻole ai paha ma mua: ka honi ʻana, ka nau kamu ʻana, ka pūliki ʻana, ka ʻai ʻana i ka meaʻai me ka Potasiuma nui.

Nā Waihona Kōkua Hoʻonaʻauao
na Kiʻi Pōhaku

Ma ke kau hoʻoilo 2017, he 17,612 ka nui o nā haumāna i hele i ke Kula Nui o Hawaiʻi ma Mānoa. No hoʻokahi kau, e uku ka haumāna mai Hawaiʻi mai i ka $5,436 no 12 a ʻoi helu ʻai. ʻO ka haumāna no ʻAmelika mai, e uku ʻo ia i ka $16,452 no hoʻokahi kau i piha i ka 12 helu. He mau uku hou aʻe no ke komo ʻana i ke kula. Uku kou aʻe nā haumāna i nā pila pili i nā haʻuki, ke kāleka eʻe kaʻa ʻōhua, nā papa hana haumāna, ka hoʻolele leo, ke keʻena ola kino, nā papa paʻi puke, nā mea hoʻonanea, ka papa kula waena, a me ka hui ASUH. Nui ka uku no ke kula nui, a maikaʻi ke kōkua ʻia ka haumana. Eia ma lalo nei he mau ʻike pili no ka FAFSA a me nā waihona kōkua hoʻonauaʻao.


Ke Koa Kaʻeo
na Kamaliʻi McShane-Padilla

I ulu no ka lālā i ke kumu. Akā naʻe, he aha ka hopena inā maʻi ke kumu? I kēia mau lā makemake nui ʻia ka meaʻai ʻokanika. Hilinaʻi ka lehulehu ʻaʻohe kemika i loko o nā meaʻai ʻokanika. Eia naʻe, wahi a kekahi poʻe ʻimi naʻauao, ʻo ke kumu i hele ai a maʻi nā kānaka, ʻo ke kūlana GMO ia o nā meaʻai ʻokanika a pau loa.


Kau i ka Pua Aneane
na Kaimana Kawaha

Ua ʻōlelo ʻia he ʻelua ʻāpana o kou lolo, ʻo ia ka ʻaoʻao hema a me ka ʻaoʻao ʻākau. He mau kuleana ko kēia mau ʻaoʻao pākahi o ka lolo, no laila inā hiki ke hoʻohana ʻia kēia mau ʻāpana ʻelua ma ka manawa like, e hoʻohana piha ʻia ka lolo holoʻokoʻa. No ka pāʻani nane (ka pāʻani nane hua ʻōlelo, ka pāʻani nane ʻāpana, ka pāʻani nane helu, a pēlā aku), hoʻohana ʻia nā ʻāpana ʻelua o kou lolo ke hana ʻoe i kēia mau nane (wahi a jigsawjungle.com). Wahi a Ann Lukits, he akeakamai, hiki i ka pāʻani nane ke hoʻoikaika i kou hoʻomanaʻo ʻana a me ka hana maʻa mau o ka lolo, a he mea maikaʻi nō ka hoʻohana piha ʻana i kou lolo holoʻokoʻa.

© kauluhoi 2017