E Hoʻi ka Uʻi o Mānoa, Ua Ahiahi
na Keohookamalanai

ʻAuhea ʻoukou e nā uʻi ʻeuʻeu o Puahia, nā keiki ʻalo ʻehukai o Mānoa, nā kupuʻeu hoʻi e heʻe ana i ka muku a hoʻi nō i ka lālā, ka mea e noiʻi nowelo aku i ke kai ʻōlinolino, mai Kapua a i Kahaloa.

Ua lohe ʻē ʻia nō paha ka ʻōlelo kaulana e ō ana no ka ʻāina nei i ka ihu o ka moku, ʻo ia hoʻi:

E hoʻi ka uʻi o Mānoa, ua ahiahi.

Eia naʻe, ua paʻa anei ka moʻolelo no laila mai kēia puana a ka poʻe kahiko? A i ʻole ia, ke lewalewa wale nei nō ma ke kino lahilahi o nā nūpepa o ke au i hala?

I ʻole e lilo wale ai i ka nalo kahi moʻolelo o ua ʻāina uluwehi nei, e maliu aku kākou i ka mea i haʻi ʻia maila e nā paʻa moʻolelo o ka lāhui, a i waiho ʻia maila i momi a kākou e pūlama ai.

Ua loaʻa mai kekahi māhele o nei moʻolelo mai loko mai o ka "Moolelo Kaao Hawaii no Kahalopuna, Ka Nani Oi Kelakela a me ka Ui i kona mau La," i paʻi ʻia i ka nūpepa Ka Leo o ka Lahui i ka lā 3 o Kepakemapa, MH 1889. Mea ʻia maila no ua ʻo Kahalaopuna, penei:

...a ua lilo na ehukai o ka nalu o Kalehuawehe i wahi nana e paani mau ai i na la a pau.

A ma ia nalu oia i launa nui ai me na kanaka a pau, a ua kauoha ke alii i kona mau kanaka ponoi e hana i lei lehua a me ka ilima, i lei no Kahalopuna e heenalu ai, a ma ia ano no oia i noho ai a hiki wale i kona hoi hou ana iuka o Manoa ma kona wahi mau.

I ka manawa i hoi ai o Kauhi no Waianae, ua hoi no o Kahalaopuna no uka o Manoa, a mailaila mai no oia e iho mai ai i kai o Waikiki i ka heenalu i na la a pau, a ilaila oia e noho ai a hiki i ke ahiahi ana, alaila, hoi no oia iuka o Manoa, a oia ka mea i olelo ia e ka poe kahiko — "E hoi ka ui o Manoa ua ahiahi."

I puka kela huaolelo ana no Kahalaopuna, aole no kekahi mea e ae.


E ka makamaka heluhelu ē, ʻaʻole kēia lāhui he lāhui hoʻokahi o ka hālau, hoʻokahi hoʻi o ka mana o ka moʻolelo, ʻeā? No laila, eia kekahi mana ʻokoʻa o kēia puana like, i loaʻa ma ka moʻolelo i kapa ʻia "No Manoa a me Kona mau Hiohiona," a puka mai nō i Ka Nupepa Kuokoa i ka lā 16 o Nowemapa, MH 1872:

He oia mau no ka olu a me ka lahilahi nahenahe maikai o ke ea, nolaila no i noho 
aloha ai na kupa o keia wahi, me ka nanea pu hoi i ka olu o ka makani kehau pa kololio i ke ahiahi, a ke maa nei no hoi kela olelo a na'lii kahiko, E hoi ka ui o Manoa ua ahiahi. E pono paha wau e wehewehe iki aku i ke ano o ia olelo, ma ka mea hiki iaʻu ke hai ae. Hai kahela mai la ka nalu o Kalehuawehe, huliamahi iho la na'lii a pau i ka iho i kai o Waikiki i ka heenalu, a ua nanea lakou a hiki i ka aui ana o ka la, ke ane aku la e ahiahi, pane ae la na alii i heenalu mua, E hoi ka ui o Manoa ua ahiahi. Aole nae no ke ahiahi maoli ke kumu o ia olelo ana, aole hoi no ka makau i ka ua, aka, no ka molowa i ka hoihoi i ka papa, oiai aia no kela poe alii ke heenalu maila, a i lilo nohoi na ia poe alii e hoihoi ae i ka papa i ka halau waiho papa o lakou, a nolaila ia olelo ana, E hoi ka ui o Manoa ua ahiahi.


Iā kākou e hoʻi ai i uka, me ka wehi pū ʻana i ka lehua ʻula o kai, i wili ʻia me ka ʻilima, e hoʻolana auaneʻi kākou i mau papa, e heʻe like ai nā muli o kākou i ka nalu ʻōpuʻu. ʻAʻole naʻe no ka moloā e waiho ʻia ai nā papa ma kai, akā no ka hoʻomākaukau pono ʻana i ka poʻe kaina no ko lākou wā e ʻike ai i ke au nui me ke au iki. A laila kākou e kaena haʻaheo ai i ka pono ē, "E hoʻi ka uʻi o Mānoa, ua ahiahi!"

© Keohookamalanai . 2018

© kauluhoi 2018