Ka Ulu Hoi 9.3

I kakau nei au i wehewehe i kekahi moolelo kaumaha loa a i hoomanao pu i kekahi kane Hawaii i hoopauia e ka poe haole aua.

Hoomaka ae la ka nee ana mai o ka poe haole mahope o ka pae ana o ka moku o Kapena Kuke i ka makahiki 1776. A mahope o ka hoohuiia ana o Hawaii nei me Amelika, oi loa aku ka nee mau ana mai o ka poe haole i Hawaii nei. Alaila, hooneleia mai nei na loina maoli like ole. E laa ke kalai aina, ka hookele waiwai, ka olelo makuahine, na kapu maoli a pela aku. Ua hoomaka maoli no ka poe haole i ka noho iho ana me he mea la, o keia ko lakou aina ponoi. Nolaila, aole kupaianaha ka hana hookae ili Hawaii i ia wa.

I ka la 12 o Kepakemapa i ka makahiki 1931, ua malamaia he paina no ka poe koa malina Amelika ma Waikiki. O Thalia Massie ka wahine haole a ka lukanela o ka puali koa malina, o Thomas Massie. I ia po, i ko laua inu ana ma ua paina nei, puka mai o Massie wahine iwaho mamuli o ka huhu ana mai i ka haka olelo ana me kekahi kane malaila. Mahope o kona haalele ana, ikeia oia e hele pu ana me kekahi kane haole i ka nahelehele a nalowale aku la. Ma ka hola ekahi o ke aumoe, hoi mai o Massie wahine i kana kane ma ka paina a hai aku la oia i ka makai ua pueia oia e na kanaka maoli. A hai nohoi oia i ka helu o ka pa laikini o ke kaa ana i ike aku ai i kona pueia ana. Mahope o kela, hopuia na kanaka Hawaii elima, oia hoi, o Joseph Kahahawai, o Horace Ida, o David Takai, o Ben Ahakuelo a o Henry Chang.

Aka nae, aole pau i ka loaa na olelo hoike no keia pue ana. Aole nohoi loaa ka olelo hoike mai kekahi poe mai, ame na hooiaio o kona pueia ana mai kona lole ame ke kino. Hai nohoi o Massie i kona hapai ana i ke keiki a ka mea pue, aka nae, ua hoopunipuni maoli ae la no oia. Aka nae, i ia wa, nui loa ko ka poe haole makemake e hopu i ka poe kalaima a aole lakou nana i ka oiaio me ka ole. Nolaila, aole lakou kolokolo me ka pono a hopu wale aku la no lakou i na kanaka a lakou i hoohuoi aku ai.

Ma ka Aha Kolokolo, kapaeia keia hoopii ana a kuhiia he mistrial mamuli o ka olelo hoike kupono ole i loaa i ka Aha Kolokolo. O ka lohe aku la no ia o ka poe haole ma Hawaii ame ko Amelika apuni, a hoomaka lakou i ka pepehi ana i keia mau kanaka elima. Aihueia o Horace Ida e ka puali koa malina a pepehiia a hiki i ka pau ana o kona ike maka. Aole hopuia keia mau kanaka haole i pepehi aku iaia, nolaila, nui ka hakaka i kupu mai mawaena o ka poe Hawaii ame ka poe haole ma Honolulu, he paio no ka pono.

O Joseph Kahahawai nohoi, aihueia oia e ka makuahine o Massie wahine, ame Albert Jones laua o Edward Lord, a ki aku nei lakou i ke kane Hawaii hewa ole. I ko lakou kalaiwa ana i Koko Head e waiho ai i ke kino wailua o Kahahawai, hahaiia mai nei ko lakou kaa mamuli o ke kalaiwa hemahema a loaa ke kino i ka makai.

Kakoo aku nei no na nupepa haole i keia hana ma o ke kapa ana aku he "Honor Killing!" A hoopai aku nei ka Aha Kolokolo o Hawaii ia lakou e noho hoopaahao no umi makahiki. Aka nae, i loa no a lohe ka poe haole i ka lono, hu ae la ko lakou huhu i ua olelo hoopai nei, hoopapa lakou no ka hookolokolo ana. E ole ka manao ikaika nui o ka hui malina ame ka poe Amelika, hoemiia'i ka umi makahiki o ka noho hoopaahao, a koiia he hookahi wale no hola. Alaila, noho wale no lakou ma ka lumi o ka hale makai. Aole lakou i nana i ke ola o ke kanaka Hawaii. Ma ka hoolewa no Kahahawai, hui ae la he 2000 kanaka Hawaii me ke kanikau ana no ko kanaka haole i hana hewa loa i ka lakou keiki.

Pau paha ka hookae ili i keia manawa? Ke nee mau mai nei ka poe haole i ka aina nei a hana pau ole elike me ko lakou makemake. Ke hana io nei no i ke kukulu ana i ka hokele Disney, ka hoohaumia ana o ka puali koa Amelika i ka aina, ke komo wale ana i na wahi kapu o Hawaii, a pela aku. Wahi a ke kumu Keao NeSmith, ua hookaeia nohoi ka poe Hawaii i kekahi mau makahiki aku nei. I ia wa, hoole ka panako o Amelika Saving i ka hoaie kala o ka poe Hawaii. Hiki ole ke heluia na hookae ili ana apau maanei aka nae, e hoomaopopo maoli no kakou i ua hookae ili nei i ka poe Hawaii a e hoomau kakou e kue pu aku no ko kakou pono ame ka pono o na pua o keia aina nei.