ka ulu hoi
manoa . kona . o'ahu-a-lua

  He Moolelo no Kanoeanu
na Jon Yasuda

Aloha mai e ka mea heluhelu, ka mea nona hoi ka maka e kaalo ae nei i keia wahi puolo i kau iho la malalo nei, he pono no au e hoomaopopo aku ia oe, aole no keia he moolelo oiaio i kaulana i ka wa mamua, he moolelo nae ia i hakuia e ka mea kakau, me ka manaolana e nanea ai ka manao i ka heluhelu aku. Eia no ua moolelo la.

Aia ma ka mokupuni o Oahu he wahi i kapu i ka lehulehu, a no ke kapu loa o keia wahi, ua hele kakaikahiia i ka wa kahiko. Aia ma keia aina kapu he kiowai, ua kapaia keia wai ma ka inoa o Waiaukahi, a o kahi ia a ke kaikamahine a ke alii i auau mau ai i kona mau la he wahine ui.

I na la malie apau, e hele mau ana keia kaikamahine a ke alii, o Kanoeanu kona inoa, i ka auau i keia kiowai. Oia ke kaikamahine hookahi a ke alii, a malaila oia i auau hookahi ai, no ka mea, he uuku loa ka poe nona ka noa o keia wai.

I ia wa, kaulana ka ui o keia wahine mai ka pali o Makapuu a i ka lae o Kaena, aka nae, aole i aeia ka ike aku iaia. No ke kapu loa o kona ili, ua kapuia hoi o Waiaukahi, i mea e pale aku ai i ka poe e ake ana e kilohi i kona helehelena maikai a e ike lihi i ka wai aniani o keia kiowai.

O keia wahine o Kanoeanu, he nani kona oiwi, a he pololei kona kino; o kona maka aneane he eleele loa, he loloa a he ehuehu kona lauoho e kuuwelu ana ilalo a hala i ka hope. Aohe puu, aohe kee; pali ke kua, mahina ke alo a ua piha pono i na mea apau e hoike ana he lamalama kona ili.

I kekahi la, ua hele aku keia i ka auau, aole liuliu, nanea loa oia i ke kani honehone mai o na manu o ka nahele ame ka wai olu e milimili mai ana i kona ili. Aia ma kekahi kapa o keia kiowai he ulu kukui, aia ma kekahi he alo pali. Aia maluna o keia pali he kula loa i hele mau ia e na puali koa, a o kahi no ia a lakou i oo ihe ai. He mea maa mau iaia nei ka lohe ana i ka leo o na puali koa e akoakoa mai ana ma ke kula, aole loa nae i ikeia hookahi koa, no ka mea, aia ma ke kualono he ulu ohia e pale mai ana i kona ike.

I ia la, aia na koa ma ke kula e oo ihe ana. Oo loa ia aku kekahi ihe, a paa aku la iluna loa o kekahi kumu ohia e ku ala ma ke kualono maluna loa aku o kahi a Kanoeanu e auau ana. Pii koke aku la kekahi o na koa, o Kamakeeili kona inoa, e kii ai i ka ihe i paa iluna o ke kumu ohia. Kiiia mai la ka ihe a kokoke oia i ka iho ilalo, a nana iho la ilalo o ka pali, a, no ka ehuehu hinuhinu o ko Kanoeanu lauoho, ike mahui aku la o Kamakeeili i ko ia nei lauoho e hulali mai ana i ka pa mai a ka la. I nana hou aku ka hana, ike aku la oia i ka wai aniani o Waiaukahi; a no ke kapu loa o ia wahi, he malihini loa kona maka i keia wai.

Iho mai la o Kamakeeili mai ke kumu ohia iho a hoopau aku la i ka hoomaamaa oo ihe. Kau kona iini e ike hou aku i keia wahine, aole nae i hookoia kona makemake i ia la iho no, no ka mea, ua welo mai la ka la. Hoi aku la keia i ka hale, a manao iho la e hele hou aku i ka ulu ohia i kekahi la ae.

Ao ae kekahi la, hele hou aku o Kamakeeili i ke kula maluna o ka pali, a pii hou aku la i ke kumu ohia i paa ai kona ihe. Nana hou aku la keia ia lalo o ka pali, a malaila i ike hou aku la i ua wahine ui la e noho mai ana maluna o kekahi pohaku ma kekahi kapa o ke kiowai. No kona hiki ole ke kaomi i ka iini e launa pu ai me keia wahine he alo a he alo, he aa kona manao i ka iho ilalo o ka pali.

Hoomaka koke aku o Kamakeeili i ka ihona ma keia pali, me ka nana pono ana o kona maka i kahi e kau ai kona wawae o haule auanei a he make no ka hopena. Pela aku no ka hana a hiki aku oia i kahi kokoke i keia wahine, ma kekahi lae o ka pali. Aia iloko o kona puolo he mau pua lehua ana i ako mai la i kona pii ana i ke kumu ohia. I kona hiki ana iluna o keia lae, nana aku la oia ilalo. I ia manawa, aia o Kamakeeili aneane maluna pono o ke kiowai o Waiaukahi. Hemoia mai la kekahi pua lehua, haule ilalo, a lana maluna o ka wai.

Ike aku la o Kanoeanu i keia pua lehua e lana mai ana mamua pono o kona maka, a noonoo iho la, ua halihaliia mai ka pua e ka makani. I ia manawa, hea aku o Kanoeanu:

Auhea oe e kuu lehua e
a ka wai e mili nei
he nani oe ke ike aku
a he wehi no kuu poli
nana aku au, hiki mai oe
i ke ahe mai a ka makani anu
mea ole ia anu
e naue mai a e pili pono
maliu mai iau nei
o ka hea keia a ke aloha

Ua pa mai ke kani i ka pepeiao o Kamakeeili, a hoopuka aku oia i keia mele, a penei kana mele ana:

Honi au i ke ala a he huihui
moani mai ana i ka makani
ke ala o ia pua ka'u e aloha
halihali ia mai i ou nei
alawa iho neia maka ilalo
i ke kahe a ka wai lana malie
he kapalili maoole ko loko
e ake ana e ike i ka wai
a he lehua nani lua ole ia
aohe pua mili ole a ka wai

Pau kona hea ana aku, oili mai la he kahu o ke alii. Akahi no oia a lohe aku i ka leo nahenahe o Kanoeanu, a he malihini hoi i ka leo kane o ua o Kamakeeili la. I kona oili ana mai la mai loko mai o ka nahele, alawa kona maka iluna o ka lae, a ike aku la ia Kamakeeili, a kahea aku la, "E ke kanaka komo hewa, aohe pono o kou hiki mai la. E hoi paha oe i uka o make auanei i na koa o ke Alii." Pane aku o Kamakeeili, "E hai aku oe i ke Alii, o au kekahi kanaka oi kelakela o ke aloalo ihe, aohe koa e hoohina mai."

Pau ko laua olelo ana, hele aku la ke kahu imua o ke alo o ke Alii, a hai aku la, "E kuu haku e, aia he kanaka ma ka lae maluna o ka wai auau kapu, a he aloha paha oia i kau kaikamahine. Aohe ona makau i ke ku i ka ihe." I ia manawa no, hoouna aku la ke Alii he ekolu kauna koa ikaika loa i ka oo ihe, me ka olelo pu aku ia lakou, "Na oukou apau e oo i hookahi ihe pakahi, ina no e alo oia ala i na ihe apau, alaila, nona ka ili o Kanoeanu."

Aole i emo, pii aku la ia mau koa he umikumamalua i uka, i kahi kokoke ia Waiaukahi, a no ke kapu loa o ia wahi, aole i aeia ka pii aku i ua wai auau la. Hui aku la lakou me Kamakeeili ma kai aku o Waiaukahi.

Hai aku kekahi koa ia Kamakeeili, "A i pau ole oe i keia mau ihe he umikumamalua, nou hookahi no ka ili o Kanoeanu." Pane aku ua o Kamakeeili nei, "Aohe ana oukou ike i ke kulu mai o kahi koko, aole hoi e pa lihi mai he ihe i kahi hulu weuweu o ko'u nui kino."

I ia manawa, ku aku la na koa me ka ihe i paa i ka lima; he elima anana ka loa e oo ai i ka ihe a hiki i kahi e ku mai ana o Kamakeeili. Hoomaka aku la na koa e oo ihe, a hoao aku la o Kamakeeili e alo ae i ka mea hiki.

Pau na ihe i ka ooia, aia no o Kamakeeili e ku mai ana; aohe no palapu. Mahope o ka hala ana o na ihe apau, ua aeia mai ka pilina o Kamakeeili ame Kanoeanu. Eia no ke mele a Kanoeanu i hea ai:

E aloha ae ana hoi
i kahi wai ao Waiaukahi
kahi a ka wai e olino mau ai
i ka aina nani i ka lai o ia uka
ia uka uluwehi i ka ulu nahele
liko ka palai i ka ua noe anu
auau aku ana, malu ko kino
ia wai huihui koni i ka ili
o ka wai no ia e kahe mau ana
kahi a kaua e pili mau ai

© 2009 . Jon Yasuda


 
     

Waihona manao

I loaa makou nei



Waihona nupepa