Ka Lepelepeohina
na ʻIolani Kamauoha

E nā kānaka, nā hoa maka onaona i ka ua Tuahine, pū nō me nā manu kōlea lelele mai i ko Hawaiʻi pae ʻāina, e nānā mai i kēia wahi kūkala aʻu e waiho ana i mua o ʻoukou. Eia mai ana ma Oʻahu nei he pulelehua kea! Ua ʻike maka anei ʻoukou i kona nani? Ke nīele nei nō paha kou manaʻo, no hea mai ua pulelehua nei? E heluhelu mai nō i ʻike akula ʻoe.

Nui nā ʻano pulelehua o Hawaiʻi nei—he ʻumikūmāhiku ka huina nui. Aia nō lākou i ka mūkīkī wai ʻana i nā pua e laʻa hoʻi me ka ʻIlima, ke Koʻokoʻolau, ka Poniʻala, a me ka ʻŌhaialiʻi. Ke lana aku ka noʻonoʻo e pili ana i nā pulelehua, lilo koke ka manaʻo i ka mea nona nā ʻēheu o ka lauana ʻeleʻele a ʻalani. Ua kapa ʻia ua pulelehua nei i ka inoa ʻo ka Lepelepeohina. ʻO ka maʻamau, he mau ʻēheu ʻalani ko ka Lepelepeohina. Eia kā, ʻo kēia pulelehua kea, he Lepelepeohina ia nona nā ʻēheu keʻokeʻo o ka waihoʻoluʻu. ʻAʻole i ʻike ʻia kēia Lepelepeohina kea ma nā mokuʻāina ʻē aʻe, no neʻi wale nō ʻo ia. 

He luapoʻi hoʻi ka Lepelepeohina kea pū nō me ka Lepelepeohina ʻalani na ka manu bulbul. Ua halihali ʻia mai ia manu o ka ʻāina ʻē i Hawaiʻi nei he mau ʻumi a ʻoi iki paha makahiki aku nei. I ka wā i hali ʻia mai ai ka manu, ua nui hewahewa ka Lepelepeohina ʻalani a ʻaʻohe he hoʻokahi pulelehua kea. Eia ka mea hoihoi e ka mea heluhelu, aia nō a hiki mai nā manu bulbul, a laila ʻike ʻia he pulelehua ʻēheu kea. Ma muli o ka lele ʻana mai o ia manu ʻē me ka hoʻopūnana ʻana i kēia ʻāina no kona noho hauʻoli, pau ka hapa nui o nā kupa ʻōiwi i ka ʻai ʻia e lākou ala. I mea e hōʻalo ai i ka ʻai ʻia e nā manu haole, liliuewe nā Lepelepeohina ʻalani e loaʻa mai ai ko lākou ʻēheu he waihoʻoluʻu kea. A, no ke kea o ka waihoʻoluʻu i paʻakikī ai ka ʻike ʻana aku o nā manu i nā pulelehua. 

Waiho ka Lepeleohina i kāna mau hua ma luna o nā lau. Mai ka hua nō e ulu aʻela he peʻelua kokolo i ke alo o ia lau. ʻO ka lāʻau Laulele kāna ʻai punahele akā, no ke kakaʻikahi naʻe o ia lāʻau e ʻai pinepine ʻia ai ka lau o ka Pua Kalaunu. He kemika ko ka Laulele a ʻo ia nō ka mea e palekana aku ai ka Lepelepeohina i ka ʻai ʻia e nā manu. No laila me ka ʻole o ka ʻai Laulele, ʻaʻohe ona kemika lāʻau make i loko iho ona e palekana aku ai i ka ʻai ʻia. No ia kumu nō paha i hoʻololi aku ai ka Lepelepeohina i kona ʻēheu ʻalani i wahi ʻēheu kea o ka waihoʻoluʻu. Ua hana ʻia no ka hoʻopalekana ʻana iā ia iho i ka ʻai hewa ʻia e ka malihini. 

Ua ola nā Lepelepeohina i loko nō o ka noho pono ʻole o nā manu ma luna aʻe o lākou. ʻAʻole i hiki ke ʻalo aʻe i ka poʻipū a ka manu, akā ua paio mau i ke kāomi iho o ka mea kīkaha o luna aʻe. Ua noho iho ua pulelehua nei ma Oʻahu, ʻaʻohe ona lelele wale aku no ka pakele ʻana i ka hoʻopōpilikia ʻia. A no laila, ke hiki mai he malihini a noho i kou alo, mai heʻe aku i kou ʻāina aloha. E kūpaʻa a e paio mau.

Hala aʻe nei ka malama ʻo ʻIanuali, he manawa e hāʻupu mai ai i ka noho hewa o ʻAmelika hui pū ʻia ma luna o kākou. Ua noho iho he malihini a kupa i ko kākou alo me ka hea ʻole ʻana aku o ka mea nona ka hale iā lākou e komo mai. ʻAʻohe liʻuliʻu, ua komo wale a hoʻāliʻi iā lākou iho. ʻO ke ea o Hawaiʻi nei kā lākou mea i ʻono ai, a he ʻono i hoʻokō ʻia ma o ka hoʻokāhuli ʻana i ke aupuni mōʻī o Hawaiʻi. Ua pono anei? Ua hele mai nō ka poʻe malihini a noho hewa, ua hiki mai ka ʻelele o ka lokoʻino me ka palapala ʻānunu a ʻo ka pākaha hoʻi kāna. Ua hala ʻē, ʻaʻole hiki ke ʻalo aʻe, e hoʻomau ana naʻe ke kūpaʻa o nā kānaka Hawaiʻi i ka pono a me ke aloha no kēia ʻāina kamahoi. 

Ua lawa mākou i ka pōhaku
I ka ʻai kamahaʻo o ka ʻāina
Ma hope mākou o Liliʻulani
A loaʻa ē ka pono o ka ʻāina
     - na Kekoaohiwaikalani Prendergast, 1893

© ʻIolani Kamauoha . 2014

© kauluhoi 2017