Kuʻu wahi momi, nona ka ʻike o nā kūpuna
na Kahanuola Solatorio

Ka puke o ia ahakuka olelo oiwi

Welina me ke aloha e nā hoa makamaka o ka ʻōlelo ʻōiwi, mai kahi pae a kahi pae aku a ma nā kihi a pau o kēia honua nei. Ke aloha nui nō. I ka mahina ʻo Ianuali, ua naue akula kēia i Hilo, kahi kaulana i ka ua Kanilehua, no kekahi ʻahakūkā ʻōlelo ʻōiwi. ʻO ka inoa o ia ʻahakūkā, ʻo ia hoʻi ʻo ka “Stabilizing Indigenous Languages Symposium” a ua hiki mai nā lāhui ʻōiwi like ʻole e laʻa me ko Taiuwana, Kile, Aotearoa, a me kekahi mau hui ʻilikini. Ua hui mākou ma ke kula nui o Hawaiʻi ma Hilo, i loko o kā lākou Hale ʻŌlelo hou a ua nani wale ia hale ke ʻike aku. ʻO ka pahuhopu nui o ia ʻahakūkā, ʻo ia hoʻi ka hoʻomau ʻana i kā kākou mau ʻōlelo ʻōiwi ponoʻī ma o nā hanauna e hiki mai ana. I laila mākou i kaʻana like ai i nā manaʻo waiwai i mea e hoʻomau ai i ko kākou mau leo ʻōiwi.

Ma ka ʻahakūkā, ua hōʻike aʻe mākou pua o Kawaihuelani i ka puke hōʻiliʻili hou a Ka Waihona a ke Aloha nona ka inoa ʻo E Mau Ai Ka Puana. Na Kumu Keawe Lopes i alakaʻi i nei puke a i loko nō o ia puke, aia nā ʻatikala, nā pepa noiʻi a me nā mele kekahi i haku ʻia e nā kumu, nā haumāna laeoʻo, a me nā laepua o Kawaihuelani. He kūpono wale ke poʻomanaʻo o ia puke hou no ka mea pili nō ka manao ʻo “E Mau Ai Ka Puana” me ka nānā hou ʻana a me ka hoʻomau ʻana i ka hana nui a nā kūpuna. Hiki iā kākou ke hahai i kā lākou mau hana noʻeau i mea e hoʻoulu hou ai i mau momi no nā hanauna e hiki mai ana.  

ʻO kaʻu i haku ai no nei puke, he mele ia nona ka inoa ʻo “Hanohano Pūowaina”.  Ua haku au i nei mele no ka ʻāina hoʻoheno o Pūowaina, kahi i kipa pinepine ʻia e nā malihini mai ʻō a ʻō o kēia honua nei. ʻOiai ʻaʻole nui nā mele pili i ia pā ilina, ua haku au i nei mele i mea e hoʻohanohano ai i ia puʻuhonua a me nā koa wiwoʻole i paio ma nā kaua like ʻole. E ō e Pūowaina i kou inoa. Eia aʻe kaʻu mele:


Ka pa ilina hanohano o Puowaina

Hanohano kou inoa e Pūowaina
ʻĀina hoʻoheno i ka lehulehu
E ō i kou inoa


Nani wale ke ʻike aku i ia ʻāina kaulana
Lana ka manaʻo no nā wiwoʻole
Lua ʻole nō ke aloha


Aloha i ke ʻala o ka pua melia
Mālie nō ke ola ke honi aku


Haʻina ka puana a puni ka honua
ʻĀina hoʻoheno i ka lehulehu 
E ō i kou inoa


Eia kekahi ninau e pono ai: he aha ka waiwai o ia mau momi? I koʻu manaʻo, he kūpono ka haku ʻana i mau momi hou i mea e mau ai ka puana o nā kūpuna. Na kākou ke kuleana ʻo ka haku ʻana i ia mau momi no nā hanauna e hiki mai ana. Penei e ola mau ai kā kākou ʻōlelo ʻōiwi a penei e holomua ai nā pua e mōhala ana. Eia koʻu leo aʻoaʻo: mai nō a kali iki, e haku i mau mele, moʻolelo, a pepa noiʻi paha, i mea e hoʻomau ai i kā kākou puana. E nā haumāna puni i nā moʻolelo kaʻao, e haku ʻoukou i mau moʻolelo hou e pili ana i kēia wā ʻānō a me ka hana ʻāpiki hoʻi o ke aloha. ʻAuhea ʻoukou e nā haku mele, e haku i mau mele hou e pili ana i kēia au hou a me ka makani hou e pahu mai iā kakou i mua. E nā kumu o ka ʻaha Pūnana Leo, e kākau i mau puke keiki no nā kamaliʻi i kamaʻāina i ka ʻōlelo makuahine a piha hoʻi kona mau ʻaoʻao i nā kiʻi nani i hoihoi paha i ia mau pua. Me ia manaʻo nō, ke manaʻolana nei au, e mau ana nō ka puana a kākou.

© Kahanuola Solatorio . 2014

© kauluhoi 2017