Lako ke Kumu Niu
na Kahanu Walker

E ke kanaka mākau o ka noʻonoʻo, he mea huna kēia, nāu e huli aku i ka haʻina.

Komo i ka lole, lī i ke kāmaʻa, pāpale i ka pāpale, he aha lā ke ʻano o ia kanaka? He kanaka kinai ahi paha? He mākaʻi paha? He kanaka kūkulu hale paha? He manaʻo paha kou? ʻAʻole ʻo ia kekahi o nā mea i helu papa ʻia, eia naʻe, he ʻālapa ʻo ia! ʻAuhea lā ʻoe e ke kanaka puni i ka haʻuki? Neneʻe mai nā maka i kēia kahua pāʻani, kahi a kāua e leʻaleʻa ai. He wahi leo ʻaʻa kēia iā ʻoe e pāʻani pū ma kuʻu wahi kahua. Pehea? Mākaukau anei ʻoe? A i ʻole makaʻu hoʻi? Mai makaʻu i ka hoʻāʻo, akā e makaʻu i ke eo ʻana iaʻu.

E pāʻani kāua! E like me ko luna, he ʻālapa ʻo ia. ʻO ka mea ʻāpiki naʻe, he ʻālapa ʻo ia no ka haʻuki hea? E noʻonoʻo aʻe kāua i nā haʻuki e koi ʻia ai ka pāpale ʻana i ka pāpale i ʻole e ʻeha ai ʻoe. He manaʻo paha? ʻAʻole naʻe he koho paʻakikī ʻoiai ʻaʻole nunui nā haʻuki koi aku i ka pāpale ʻana i ka pāpale. Eia nō hoʻi kekahi mea ʻē aʻe e noʻonoʻo ai, ʻo wai ana ke pāʻani? ʻO ka pane, ʻo ke kāne a me ka wahine ke pāʻani i kēia haʻuki. ʻOiai ke kamaʻilio nei ka mea kākau e pili ana i ka haʻuki, mai nō a kuhi aku ʻo ke kāne wale nō ke pāʻani i ka haʻuki no ka mea noʻeau nō nā wāhine i ka pāʻani haʻuki kekahi. Pūʻiwa nā kāne i ka hana ʻāpiki a nā wāhine, he ʻoiaʻiʻo nō!

I Kalalau aku nei kāua no kekahi wā pōkole; e hoʻi aku kāua i ka pāʻani ʻana. E hoʻopili mua aku i nā ʻāpana i loaʻa iā kāua. He lole, he kāmaʻa, he pāpale ke komo, a ʻo ke kāne a me ka wahine ke pāʻani. He aha hou aku? E hoʻomau ana kēia hoʻokūkū, penei: lako ke kumu niu. I kanaka aha ia e ʻōlelo mai ai pēlā? ʻO ia paha ka nīnau e holo ana ma loko o ke poʻo i kēia manawa, ʻeā? Kohu like nā pono o kēia haʻuki me ke kumu niu. Helo ke kumu niu, helo ka hana. E lele aʻe ka manaʻo me he lupe lā a e iho mai nō. E hoʻomanaʻo aku ʻoe, ʻo ke kahua ma mua, ma hope ke kūkulu. He kōkua anei kēia nou? Malia, e hāʻawipio a e hoʻi aku i kou hale, i laila kahi e lanakila ai.

Puni kēia mea kākau i ia hana, kēia leʻaleʻa nō hoʻi. Puni paha ʻoe e ka mea heluhelu i ke komo ʻana i ka pāʻani? I hoihoi ʻole ʻoe i ke komo ʻana i ka pāʻani, malia hoʻā akula ʻoe i ke kīwī i mea e nānā aku ai i ka pāʻani ʻana a haʻi, he kime punahele paha kāu e paipai ana. Hoihoi kēia i ka ʻono o ke kūlele, ke kūpale, ka holo ʻana, akā ʻo ka heʻe ka mea keu a ka ʻono. No Pūheʻemiki mai nō!

E like me ka mau ma nā haʻuki, ʻaʻohe hana nui ke alu ʻia. I laulima nā kānaka a pau, e holomua ana nō a loaʻa ka lei o ka lanakila. He pane paha kāu no ia hoʻokūkū a i ʻole, ua eo ʻoe iaʻu? E nānā mai nā maka i kēia kumu niu o lalo a e hoʻāʻo ʻoe e hoʻopili aku i nā māhele o ke kumu niu me nā pono lako o nei haʻuki. Inā e mau ana ka huikau, e noʻonoʻo pono i nā ʻōlelo hoʻohali o luna. E lei ʻia ana ʻoe i ka lei o ka lanakila.

niu

Pehea, ua hiki anei iā ʻoe ke hoʻopilipili aku? Inā nō i kō, hoʻomaikai iā ʻoe! Ua lei ʻia ʻoe i ka lei o ka lanakila, akā ina ʻaʻole paha ʻoe i puka aku i nei hoʻokūkū, e haʻi aku au iā ʻoe i kekahi mea kōkua. I mea e kōkua aku ai iā ʻoe, hoʻomaka ka hua ʻōlelo mua no ua haʻuki nei me "pō." Laki maikaʻi e ke hoa!

© Kahanu Walker . 2014


© kauluhoi 2017