Lanakila hou nā wāhine o Ānuenue
na Kamalolo Koanui-Kong

AJK 4284

“Hoʻomākaukau! Hoʻomākaukau! Pū i ka hoe! ʻĀ—ʻā ʻoia! Hoe!” I kēlā kekona, hoʻokuʻu wau i ka ihu manu o ka waʻa a nā wāhine koa o ke kula kaiapuni ʻo Ānuenue a hoʻomau wau i ka ʻuā ʻana. “Hoe! Ikaika, ikaika! Kā i ka hoe e nā wāhine!” Hoe nā wāhine me ke alo kūoʻo, a me ka manaʻo, ʻo ka lanakila ka mea koʻikoʻi kū hoʻokahi i kēlā manawa. Pā ka lā i koʻu mau maka a hoʻomanaʻo wau i nā makahiki i hala.

I nā makahiki he ʻelua i hala aʻe nei, ua eo weliweli ke kime o Ānuenue i nā hui kula kaiāulu (ʻo ia hoʻi ka OIA, Oʻahu Interscholastic Association), a me ka heihei mokuʻāina. He minamina nō hoʻi no ka mea no nā makahiki he ʻeono ma mua o ia wā, ua lanakila mau ʻo Ānuenue i nā heihei OIA a i hoʻokahi makahiki, ʻaneʻane lākou i lanakila, akā ua pio hou.  Ma loko o ka hale ʻaina o ke kula ʻo Ānuenue, aia nō nā kīlepalepa e welo nei me ka ʻōlelo he lanakila ke kime o Ānuenue i ka OIA. No laila, ma kēlā me kēia makahiki i hala, kaumaha nā wāhine i ka lilo ʻole ʻana o kekahi kīlepalepa hou i ko lākou kula. 

I lawa nō a pale au i ka lā ma koʻu mau maka, ʻimi wau i ke kime o Ānuenue a ʻalawa akula wau i nā waʻa ma nā lālani ʻē aʻe i mea e ʻike ai i ka waʻa e huli mua ana a e hoʻi mai i ka hopena o ka heihei. Aia nō a ʻike wau i ka waʻa o Kalāheo e huli ana, hele a ʻeha ka naʻau. Eia lā, hoʻokahi wale kekona ma hope o ua kime nei, hoʻomaka ko Ānuenue waʻa e huli. ʻOiai ʻakahi nō a huli ko Ānuenue waʻa, ke puka koke nei lākou mai ia huli ʻana, ma mua o Kalāheo! Hoʻomaka wau e ʻuā me ka leo nui ma muli o ka hauʻoli. 

AJK 4488

Mai kahi o koʻu lana ʻana, ʻaʻole nō hiki ke ʻike pono i ka mea mua i ko nā waʻa hoʻi ʻana mai. Ke hoʻokokoke nā waʻa a pau i nā hae o ka laina hoʻopau o ka heihei, piʻi ka hopohopo ma loko oʻu. ʻAʻole i liʻuliʻu, ua hele a ʻeleu ke kime o Ānuenue a haulani ka waʻa ma mua o nā waʻa ʻē aʻe. I ia manawa, me he wahine pupule lā, ʻī akula wau, “HOʻOPAU ME KA IKAIKA E NĀ KOA! MAI HĀʻAWIPIO! MAI HĀʻAWIPIO!” I kēlā mau kekona hope loa o ka heihei, kū wale ka manawa, a lohi nā mea i puni ai au. Nānā wau i nā waʻa i ka ʻākau a me ka hema, a i kēlā manawa, māʻalo nā wāhine o Ānuenue i nā hae o ko lākou lālani, a mau nō ka hoe ʻana o nā kime ʻē aʻe. Aia nō au e lele ana ma loko o ke kai, piha luaʻole i ka hauʻoli i ka lanakila ʻana o nā koa o Ānuenue.

Komo aʻela wau i ka waʻa, me ka minoʻaka i like ka nui me ka waha o ka manō. Hoʻomaikaʻi wau i nā wāhine koa ʻoʻoleʻa e hūlō nei i ko lākou hoʻokō. Mai ʻekolu mau makahiki i hala a i ia manawa, ua poʻokela nō lākou. Hoʻi mākou i kapakai a i hākālia nō a hōʻea mākou i ke one, hoʻomaka nā mākua, nā kaʻi ʻē aʻe, a me ka lehulehu e ʻuā, paipai, a hoʻomaikaʻi i nā wāhine no ko lākou hana maikaʻi.  Aia lā, ma hope o ka lehulehu, aia nō ka luna kaʻi o ko mākou kime e uē nei i ka lauleʻa ma muli o ka pau ʻana o ka wā i nele ai ʻo Ānuenue i ka lanakila. Lele nā wāhine mai ka waʻa mai a holo akula i ke kaʻi o lākou. Pūliki aʻela lākou iā ia a hiki ke ʻike maka i ke aloha a me ka haʻaheo o ia mau kānaka. 

Ua pūpūkahi kēia mau wāhine i holomua. ʻOiai ua nui ka hana, ʻaʻole lākou i hāʻawipio. No laila, ʻo ka hopena, ʻo ia hoʻi kekahi kīlepalepa e welo ana ma ko lākou kula, a me ka ʻaʻa e lanakila i ka heihei mokuʻāina ʻo Hawaiʻi nei i ka hopena pule mua o Pepeluali ma ke kahakai ʻo Keʻehi. ʻAʻole i pau ka hana o nā koa wāhine. Hoʻokahi nō heihei i koe. No laila, e nā koa wāhine, “E lauhoe mai nā waʻa; i ke kā, i ka hoe; i ka hoe, i ke kā; pae aku i ka ʻāina!”

AJK 6036

© Kamalolo Koanui-Kong . 2014

© kauluhoi 2017