Mai Poina
na Kalikoaloha Martin

ʻAuhea ʻoukou e nā mamo e mūkīkī ana i ka wai ʻolu e kani mai ai ka lehua. Pane mai e nā kini malu i ka lani o Haleakalā. Hui pū e nā pūpū o Kahelelani i ka ʻāina aloha a Kakuhihewa. Aloha mai nō kākou. Pā mau ana nā pepeiao o nā kupa ʻōiwi i ka uē o ke aloha ʻāina.  

Nalowale aʻela ke ea o ka ʻāina
ʻĀina nele i ka pūnāwai ola
Eia nō mākou ke kūpaʻa nei
Paʻa pono ka manaʻo iā Kamakaʻeha
Hala aʻe ke aloha i ka ʻāina ʻē

I kēlā mahina i hala aku nei i hoʻomanaʻo aʻela kākou i ka lā i hoʻokahuli ʻia ai ke ea o ke Aupuni Hawaiʻi. Ma ka la 17 o Ianuali 1893, ua lilo ke ea o ke aupuni i ke ea haole. 

ʻAuhea ʻoukou e nā kupa ʻōiwi e kūpaʻa nei ma hope o ke Aupuni Hawaiʻi. E kū aʻe nō, e hoʻomaopopo i ka manawa i ola ai ko kākou poʻe kūpuna. Pehea lā hoʻi kākou e hoʻokō ai i ke ea o kāia Aupuni Hawaiʻi? I ka wehe ʻana aku i ka pō nui o ka ʻike o nā kūpuna. Ma laila nō kākou e ʻike pono ai i nā haʻina a kākou e ʻimi mau ai.  

Mai ka pō wale mai nō ka ʻike. Mai ka wā ma mua loa, ma mua o nā pua i mohala mai ma kēia ʻāina nei, ʻo ke kohā pōʻeleʻele wale nō kai lohe ʻia. Ma laila mai ka ʻike o nā kūpuna i hala aku. Mai ka lipolipo o ka pō ua hānau ʻia ka ʻike. Ma laila hoʻi e loaʻa hou ai.  

E nānā paha ʻoukou i kaʻ ike mai ka pō mai. Ua maopopo nō hoʻi i nā kūpuna. ʻO ka mea mua loa a kākou e ʻimi ai, ʻo ia nō ka ʻōlelo makuahine. Ma laila mai e loaʻa auaneʻi ai nā haʻina. A i ke aʻo ʻana mai i ka ʻōlelo Hawaiʻi, e mōakāka ana ka ʻike mai ka pō mai.  

He mea nui nō ka loaʻa ʻana o ka ʻōlelo o kēia ʻāina nei. ʻO ia nō kai puka mai ka waha o nā kūpuna.  A ma laila e ʻike pinepine ʻia ai nā manaʻo o ka poʻe aloha ʻāina. No ka mea, e ʻike auaneʻi kākou i ka ʻōlelo e puka ana ma nā wahi a pau. A malia paha, ua hilahila nā waha o nā aloha ʻāina i kēia wā. Pēlā nō hoʻi ka makemake o ka poʻe i kaomi i ko kākou mau kūpuna. Ke ola nei nō naʻe kā kākou ʻōlelo makuahine. Mai paʻa i kou leo. Hilahila ʻoe, make ʻoe.  

Inā nō e loaʻa ka ʻike ʻōlelo Hawaiʻi, hiki nō iā kākou ke heluhelu me ka maopopo i nā moʻolelo o ko kākou mau kūpuna. Inā maopopo iā kākou ka moʻolelo o ke aloha ʻāina, e aʻo hou mai ana kākou mai kā lākou hana i kēia mua aku. Inā paʻa ke kahua ma mua, ma hope ke kūkulu.   

A laila hoʻi, e maopopo paha iā kākou nā moʻokūʻauhau. No ka mea, inā maopopo iā ʻoe kou kūʻauhau, e maopopo pono iā ʻoe kou kuleana no ka ʻāina, a me ke kuleana no kou mau kūpuna. Inā ʻaʻole ʻoe he ʻohā no ka huli o ke kanaka maoli, e ʻimi nō hoʻi i kou kūʻauhau ponoʻī. A laila e hoʻopili aku i kou mau kūpuna. A e noʻonoʻo hoʻi i ke ʻano o ko lākou manaʻo, he like a like ʻole paha me nā kānaka ʻōiwi. A inā ʻaelike hoʻi kou mau kūpuna me nā kūpuna ʻōiwi, e hahai ana ʻoukou ma ke ala like. A inā ʻaʻole paha, e maopopo iā ʻoe ka leo o ko ʻoukou naʻau. A inā ke pā mai nei ka naʻau, e kū aʻe ana nō a hahai i ia mea he aloha ʻāina.  

Inā paʻa ka ʻike iā kākou pākahi, e huli ana ke au hou. Nui ʻino nā kupa ʻōiwi i makemake i ka loli ʻana o ke aupuni, eia naʻe, liʻiliʻi paha ko lākou ʻike. Penei nō hoʻi e ʻike pono ai i ka haʻina no ka hoʻokahuli hou ʻana i ke Aupuni kūikawā.  

Mai poina ko kākou ʻike kupuna. Mai haʻalele i ka ʻōlelo makuahine. Mai hoʻolohe i ka leo malihini. E hoʻi ana nō kākou i ka pō, ka mea nāna e hoʻōla i nā kūpuna. ʻO ko kākou lā kēia. E ʻike ʻoukou a pau.  

Ua pau ʻē ihola ke kali ʻana a loaʻa ke ea. E hō mai ana nō!  

© Kalikoaloha Martin . 2014

© kauluhoi 2017