Puke 14 . Helu 2


1 Malaki 2014

Ka Moʻolelo o Puʻu Māʻiliʻili a me Puʻu o Hulu
na Kilika Bennett

He mea maʻamau ka hoʻomaʻewa ʻia ʻana o nā wahi aloha nui ʻia o Oʻahu. Ke ʻike ʻia ka ʻōpala ʻea ma ʻō a ma ʻaneʻi a ke ʻike ʻia ka pena kīkina i luna a lalo, he mea kaumaha loa nō ia no nā kānaka aloha ʻāina. Akā, inā paha ua maopopo i nā ʻopio nā moʻolelo e pili ana i nā hiʻona ʻāina o ka ʻāina ponoʻī a ua maopopo iā lākou he mau mea waiwai lākou, lana ka manaʻo e loli ana ko lākou - ʻaʻole he hanaʻino akā he mālama pono. Mai kahi o ke kanaka manō o Kaneana a hiki i ko ke kupua wahine o Makapuʻu, piha loa kēia mokupuni nei i kēia ʻano moʻolelo waiwai. Ua lohe anei ʻoe i kekahi mau moʻolelo o kēia ʻano? Inā he ʻae ka pane, mai kapae wale nō i ia ʻike a waiho ia i mua ou, akā, e hoʻopaʻanaʻau a e pūlama iho nō!


Ke Kahua o Kānaka
na Ikaika Gante

I kēia mau lā ke ulu nei a manomano ka lāhui Hawaiʻi. ʻAkahi nō au a kipa i ka haukapila i mea e ʻike ai i nā pēpē hānau hou a koʻu hoaaloha a me kaʻu kumu. A ʻike leʻa nō au ke ulu nei ka lāhui Hawaiʻi. No laila ma hea kākou e kula ai i kēia mau hanauna hou? Eia kekahi manaʻo, e kula aku kākou i nā kamaliʻi Hawaiʻi, nā pua aloha ʻāina ma ke kula ʻōlelo Hawaiʻi, ma ka Pūnana Leo hoʻi. 


Ua ʻEha nā Maka
na Kahanuola Solatorio

Aia i ka laʻi ʻo Pohukaina, kahi hale hanohano e kū kilakila me ka haʻaheo.  I laila i noho ai nā aliʻi hanohano o Hawaiʻi nei a he hale aliʻi ia i aloha nui ʻia e nā ʻili ʻula.  E ʻike auaneʻi ʻoe e ka mea heluhelu, ke kumu i ʻeha ai nā maka o kēia lāhuikānaka nei.

  

Ua lohe anei ʻoe?
na Kūlia Johnson

Ua kuʻi nō ka lono; komo hewa ʻia ka hale aliʻi ʻo ʻIolani. Eia naʻe, ua lohe pū ʻia nā leo e ʻano kala wale ʻana i ia hana kolohe ma ka ʻī ʻana aku: he hewa nō kā lāua hana akā he mea ʻole ke aniani, ʻoiai ʻaʻole nō ia he mea Hawaiʻi. Wahi a ua mau leo nei, ʻaʻole kēia he mea waiwai i ka nohona Hawaiʻi a me ka moʻomeheu Hawaiʻi. A he ʻoiaʻiʻo no; na ka haole i hana i ua aniani la. Aia nō ma ia aniani kekahi kiʻi o nā manu mai ka ʻāina ʻē a me kekahi wahine i kohu ʻole he Hawaiʻi. He waiwai paha kēia aniani i kohu i ka haole?


Ka Hale Aliʻi ʻo ʻIolani
na Kamalolo Koanui-Kong

I ka lā ʻewalu o Pepeluali, ua makemake ʻelua mau kānaka Hawaiʻi e komo i loko o ka Hale Aliʻi ʻo ʻIolani. No ke aha lā ke kumu? He pono ko lāua e hana penei? He wahi laʻa kēia no ka poʻe Hawaiʻi, na ka Hawaiʻi nō kēia wahi. Akā nō naʻe, he pono ka hana ʻana i kou makemake i ia wahi no ka mea he Hawaiʻi hoʻi ʻoe? E heluhelu mai, a ʻike i ke ʻano o ke komo ʻana, a me ke kumu paha i komo ai ia mau kānaka Hawaiʻi.


Piano Ahiahi
na ʻIolani Kamauoha

E pū paʻakai kāua! He ʻai a he mele ko neʻi e walea ai ʻoe. Eia mai ke mele ʻo "Piano Ahiahi" i haku ʻia e Pālea. He moʻolelo nō paha ia e moni ai ka haʻae. Nāu nō ia e hoʻonuʻu iho a pae akula ka waʻa i ka ʻāina. 


Kau ka lei hāʻule ʻole i ka laʻi o Hauola
na Kalamaʻehu Takahashi

Ke hāpai ʻia nei ka manaʻo e kau i kānāwai nāna e kāohi i ka hānau keiki ma waho o ka haukapila. Eia naʻe, pehea e hiki ai i ia ʻAha ke kauoha mai i nā hana “kūpono” o ka poʻe makua a me ka poʻe keiki o kākou nei? Ma mua o nā kauka, ma mua o nā haukapila, ma mua o nā kānāwai a ma mua loa o ka haole, hānau ʻia maila nō nā keiki me ke kōkua o nā kāhuna i mākaukau i ka hoʻohānau keiki. Nui nā loina i paʻa i ka wa kahiko, ʻaʻole wale nō o ka hānau, akā hoʻomākaukau pono ʻia nā lāʻau, nā pule, nā hoʻokupu, a me ka makuahine lāua ʻo kāna keiki hiwahiwa, i holo pono ai nā mea a pau.


Kaulana nā Pua aʻo Hawaiʻi
na Kalikoaloha Martin

E hoʻonuʻu ke aloha e nā mamo o Mauna a Wākea. E hiʻikua a hiʻialo i ke kuleana e nā pua mokihana o Kawaikini. E mōhala mai ka ʻike e nā pua lokelani o Puʻu ʻUla. E hōʻea pū ana ma ka nani o Kaʻala. Ma ʻaneʻi nō hoʻi e kupu aʻe ai ka haʻina o nā nīnau maʻa mau. Na kākou nō kākou i ke huli hou ʻana o ke au o ka manawa. Na kākou e kūkulu ana i ke aupuni Hawaiʻi. No kākou ka ʻike a me ke ea o kēia aupuni. Pehea naʻe kākou e hōʻeuʻeu ana i ia mea he aloha ʻāina i loko o ka naʻau o nā kānaka i ʻike ʻole?


ʻAʻohe nao ʻai i ka pāpaʻa
na K. Kuapuʻupāpaʻa

He aha ke kuleana o ke kula nui?  ʻO ia paha ke aʻo ʻana aku i nā haumāna ʻea? Eia naʻe, i nā haumāna e nele ana i ke aʻo ʻana ʻole no ka waiwai ʻole o ia kula, he aha ke kuleana o nā luna makaʻāinana o ke aupuni e noho nei ma kēia pae ʻāina i ka hāʻawi ʻana i ke kālā (i ʻauhau ʻia e kākou) i ua kula nei? E ʻike auaneʻi nā mea āpau, he manaʻo ko kekahi kanaka luna makaʻāinana e hoʻopuehu aku i kāu kālā no ke kākoʻo ʻuhaʻuha ʻana i nā kānaka eo i ka pāʻani pōpeku ʻana ma Mānoa, ʻoiai nele nā haumana o kēia wahi “kula nui” i ka papa ʻole.  Akamai anei kēia?


He Puka ko ke ʻEke Kālā
na Kahanu Walker

I ʻūlōlohi aku ʻoe i ke kula, i ka hana, i kekahi wahi, ʻano uluhua kou noʻonoʻo ʻana, ʻeā? He aha ka mea helu ʻekahi e hoʻolohi hou aku ai iā ʻoe mai ka hiki ʻana aku i kahi e hele aku ai? Pehea, ua komo anei ʻoe i kekahi hoʻokūkū kaʻa ma mua? I ʻae maila ʻoe, aihea kahi o ua hoʻokūkū lā? I hōʻole maila ʻoe, maliʻa e hōʻaʻo ʻoe i ka hoʻokūkū kaʻa ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. I kekahi lā, e lei ʻia ana ʻoe i ka lei o ka lanakila, a i kekahi lā aʻe e eo ana paha ʻoe iā haʻi. E hoʻomaka i ka ʻenekini a e naue mai.


Kūkulu Lāhui: Ka Uku no ke Ola ʻAna
na Hāmiha Arquette

Ke piʻi hou nei ka uku e noho ai ma ko kākou ʻāina hānau nei ʻo Hawaiʻi, a ʻo kekahi kumu ka pono e hoʻolilo kālā no kahi ʻāina. ʻAʻole i kau ka poʻe Hawaiʻi kahiko i kekahi kumu kūʻai ma ka ʻāina. Ua maopopo ‘ia kēia ʻōlelo noʻeau i ka po‘e Hawai‘i: “He aliʻi ka ʻāina, he kauā ke kanaka”. E like me kā kēia ʻōlelo noʻeau e hōʻike mai ai, ‘okoʻa ka manaʻo o ka Hawaiʻi no ka ʻāina, penei: inā mālama ʻoe i ka ʻāina, e mālama ka ʻāina iā ʻoe.  Ma muli hoʻi o kēia manaʻo, ‘o nā kauā kākou o ka ‘āina nei, a ‘o ko kākou kuleana, ‘o ia no ka hoʻokō ‘ana i nā makemake o ka ‘āina, i pono ai ka ʻāina. ʻO ka ʻāina hoʻi ke aliʻi nāna e kuhi mai i ka pono. No laila, he pono ʻole ke ‘ano o ko kākou ola i kēia wā. Me he mea lā, ‘o ke kālā ke ali‘i, a ‘o ka ‘āina ke kauā. 


Kīpū ʻia Kekahi Keiki e ka Mākaʻi
na Mahiʻai Dochin

Minamina ʻia ke ʻāʻumeʻume i ke kula kiʻekiʻe ʻo Roosevelt, ka hana i kū ʻia ai kekahi keiki i ka pōkā a ka mākaʻi.


Ka Hale Hōʻikeʻike ʻo Pihopa: He Hale Hawaiʻi
na Aya Ueda

Ua piha nā makahiki he 125 i ke kū ʻana o ua hale hōʻikeʻike nei, ka mea nona nā waiwai a ka poʻe Hawaiʻi kahiko. A, mau nō ka mākaʻikaʻi ʻia ʻana e nā kamaʻāina a me nā malihini pū kekahi. Akā naʻe, ua maopopo anei iā ʻoe e ka mea heluhelu, i ka hiki ke hoʻomākaʻikaʻi ʻia e ke alakaʻi ʻōlelo Hawaiʻi?


E hoʻolohe mai i nā leo nahenahe
na Kainoa Tengan

E piha mai ana nā makahiki he kanaiwakūmāhā i ka ho‘okūkū mele ma ke Kula ‘o Kamehameha.  E ho‘omana‘o kākou i ka ho‘okumu ‘ia ʻana o kēia hanana i piha i nā leo nahenahe, nā ‘ōlapa hula, ke kūkahekahe ‘ana, a me ka lanakila.


He Papa Mokomoko
na Mahiʻai Dochin

E naue mai i kahi papa mokomoko hou, e mālama ʻia ma ka ʻōlelo ʻōiwi o ka ʻāina! He leʻaleʻa, he hoʻoikaika kino, a he hoʻokahekahe nō i ka waiwai o ka ʻōlelo makuahine a kākou!

© kauluhoi 2017