Nā hopena o ka noho hewa
na Miki cook

E nā Hawaiʻi! E nā Aloha ʻĀina ʻoiaʻiʻo! He aha ka mea e pono ai kākou? ʻO ko kākou kūʻokoʻa. ʻO kākou nō ka iwikuamoʻo e paepae ana i ka pae ʻāina ʻo Hawaiʻi. ʻO kākou nō nā kūpaʻa e mōkū ana i kēia mau moku. ʻO ko kākou kuleana nō ia! He kuleana ko ʻAmelika i kēia ʻāina nei? ʻAʻole paha. ʻO ka mihi a me ka hoʻi ʻana i ka ʻāina ʻē ko lākou kuleana. E like me ke aʻa kolo o ke kumu lāʻau Kiawe e poholalo ana i ka lepo i lalo lilo a ʻaihue i ka waiwai o lalo. Aia nō a komo ʻia kahi i mālama ʻia ai ka wai, a laila e lawe wale ʻia ka wai o lalo e ke aʻa i mea e hānai ai i ka lāʻau kukū o luna. ʻUā aʻela nā kānaka i ke kū ʻia ʻana i nā kukū makalau. E kāmaʻe ana ua lāʻau nei me he mea la he lāʻau Hawaiʻi akā naʻe he hoʻopunipuni ia, ʻaʻole ia he kupa. E ko Hawaiʻi! Mai poina ke kumu Hawaiʻi ʻoiaʻiʻo e kūpaʻa mau ana. A ʻo ka waiwai o ke Kiawe, ʻo ia ka hūʻaʻā ʻana o ia lāʻau. E ka mea heluhelu, e kipaku ʻia aku kēia lāʻau lapuwale a e hoʻihoʻi hou ʻia nō ke ea e ola ai kākou. Eia ka hopena.

Mau nō ka noho ʻoluʻolu ʻana o ka pūʻali o ʻAmelika Huipū ʻIa, a hoʻopaʻa ʻia ko lākou aʻa. Ma muli paha o ia noho ʻana, ua kau ʻia nā maka lena o nā ʻenemi ma luna o kēia ʻĀina Aloha. Ma ka lā ʻumikūmāmākolu aku nei i ka mahina o ʻIanuali, kau ʻia ka weliweli, ke kaumaha, ka pohihihi, a me ka mālie hoʻi ma luna o ka Lāhui o Hawaiʻi nei. Ma ʻehiku minuke i hala i ka hola ʻewalu, olowalu aʻela nā leo kelepona lawe lima pākahi a kekahi o ka lehulehu. Hoʻouna ʻia ke kikokiko hoʻolaha i pili i ka pōkā nui e lele koke mai ana i Hawaiʻi. Ua aʻoaʻo ʻia nā lehulehu e ʻimi i wahi malu. ʻO nā kānaka, nā malihini, nā mākuakua, a me nā ʻōpiopio, ʻo ia nā mea i pā maila i ka huikau nui. ʻO ka pilikia, ʻo ia ka nele i kahi malu ʻole, a ʻo ka mea wale nō i loaʻa, ʻo ia nā hale kahiko me ka paia nāwaliwali. No kekahi, ʻaʻole i hiki ke kelepona ʻia aku a kelepona ʻia mai hoʻi ka ʻohana e ko lākou mau mea aloha. Paʻa nō nā kelepona mākaʻi a me nā ʻoihana pono no ka lehulehu. Mau nō ka hilinaʻi ʻole, ʻaʻohe ʻōlelo a ke kīwī, ka lekiō, ka nūpepa, a me ke kelepona lawe lima. Ma hope iho, hoʻouna ʻia ka ʻōlelo a Tulsi Gabbard, he ʻumikumamālua minuke ma hope o ke kauoha mua loa i hoʻouna ʻia i ka lehulehu. Hoʻolaha ʻo Tulsi Gabbard i ka manaʻo penei, ʻaʻohe pōkā nui e lele mai ana.

Wahi a Vern Miyagi, ʻo ia ka luna o ka hui hoʻoponopono ulia pōpilikia, e hana ana lākou i hoʻoponopono i ka pilikia. Eia naʻe mau nō ka uluhua o kānaka. ʻOiai ua mihi ke kiaʻāina ʻo David Ige lāua ʻo Vern Miyagi i ka lehulehu no ka ʻeha a me ka pilikia, a ua hoʻohiki hoʻi lāua e ana pono i nā pilikia o ke kahua, mau nō ke kānalua. Eia naʻe, ʻaʻole paha na kekahi mihi e hoʻoponopono i ka pilikia. A pehea, ʻoi aku ka mākaukau o kākou i kēia lā ma mua o ka lā i hoʻopuka ʻia ai ke kāhea ʻolohewa? ʻAʻole paha, no ka mea aia ka pono ʻo ka hoʻohuli ʻana i ka moku ʻāina o Hawaiʻi e ke Aupuni Hawaiʻi Maoli. ʻAʻole pilikia ke aupuni o Kōlea i ka Lāhui Kanaka. ʻAʻole hoʻi kākou i pilikia iā lākou. 

No laila, e ko Hawaiʻi, pehea e hoʻoponopono ʻia ai kēia pilikia? E neʻepapa paha i ka ʻāina ʻē a e haʻalele paha i ka hana nuiai ko kākou poʻe kūpuna? E peʻe paha ma lalo o ka pōhaku? ʻAʻole loa! Ea! e welo mau nō ka hōʻailona o kēia Lāhui i ka makani pehuea. Ke pā maila ka makani he ʻaʻaliʻi kū makani mai kākou; ʻaʻohe makani nāna e kulaʻi.

Nīnauele ʻia ʻo Noelani Goodyear-Kaʻōpua a hāpai pono maila i ke koʻikoʻi o ka hoʻolaha ʻana i ka ʻoiaʻiʻo o ko kākou moʻolelo. Ma kona nīnauele, ua hāpai ʻo ia i ka manaʻo o ka noho hewa mau ʻana o ʻAmelika ma Hawaiʻi nei, a ʻo ia ke kumu i kīkī māka ʻia ai ʻo Hawaiʻi. Wahi a Kumu John Osorio i ʻī mai ai ma kāna haʻi ʻōlelo ma ke kapikala, ʻo ʻAmelika ka mea e hoʻoweliweli ʻia ai ko kākou maluhia. Hōʻike ʻia nō ke kūpono o ka hoʻolaha ʻana i ka moʻolelo ʻoiaʻiʻo o Hawaiʻi, a e kuhikuhi pono i ka pilikia.

Ke noho nei kākou i kekahi manawa kūlanalana, ke au kūnānā, nā lā kāpekepeke, me ka manaʻo kuʻihē. E hoʻomanaʻo nō hoʻi kākou a pau i ke kumu o kēia hulihia. ʻOiai, he hoʻokahi kanaka ia i kaomi i ua pihi hewa la, ua hoʻomaka ʻia kēia mau pilikia ma ke au o ko kākou poʻe kūpuna. E noʻonoʻo hou kākou i ka hanana kaulike ʻole i hoʻomanaʻo ʻia no hoʻokahi haneli iwakalua kumamālima makahiki, ʻo ia ka hoʻokahuli ʻana i ke aupuni Mōʻī.

E ala mai e nā mea heluhelu, mai ka pae ʻana o ka moku kaua i kū maila ma kahakai o kēia pae ʻāina nei i ka makahiki 1843, a me ke kipi ʻana o ka mamo a ka mikanele i ka makahiki 1893, ua hoʻokomo wale ʻia ko Hawaiʻi nei i loko o kekahi kaua ma waena o nā aupuni ʻē aʻe. ʻO ke kaua kūloko o ʻAmelika Hui Pū ʻIa; ke kaua ma waena o ka Paniolo a me ʻAmelika; ke Kaua Puni Honua Mua; ke Kaua Puni Honua ʻElua ma Puʻuloa; ke kaua Kōlea; Wiekanama; ʻĪraka; ʻApekanikana; ʻo ia nā kaua i hoʻokomo wale ʻia ai. ʻAʻohe lua o ko ʻAmelika kuko kaua. I kēia au, ʻo Kōlea ka hoapaio o ʻAmelika Hui Pū ʻIa. E ala mai a e hoʻonaʻauao iā ʻoukou iho i pale i ka makani nui e pā mai ana. E ko Hawaiʻi, ma muli o kēia hanana e kīpaku ʻia ana aku nā manu kōlea me ke kuleana ʻole ma Hawaiʻi nei, a e hoʻihoʻi ʻia ke ea a me ke kūʻokoʻa o ke aupuni Mōʻī i nā lima kūpono o ka Lāhui Hawaiʻi akā naʻe a hiki i kēlā manawa, e mau nō kākou, e hoʻonaʻauao a ʻonipaʻa nō ma ko kākou mau one hānau.

© Miki Cook . 2018

© kauluhoi 2018